2025-يىلى 27-يانۋار، دۇشەنبە كۈنى Wall Street تا ئادەتتىن تاشقىرى ئىش يۈز بەردى: سۈنئىي ئىدراك ئۆزەكلىرىنى ياسايدىغان NVIDIA شىركىتىنىڭ پاي باھاسى بىر كۈندىلا 17 پىرسەنت چۈشۈپ، بازار قىممىتىدىن تەخمىنەن 593 مىليارد دوللار يوقالدى — Reuters نىڭ يېزىشىچە، بۇ Wall Street تارىخىدىكى بىر شىركەتنىڭ بىر كۈندىكى ئەڭ چوڭ زىيىنى. سەۋەب: خاڭجۇ (Hangzhou) دىكى ئانچە تونۇلمىغان بىر كىچىك شىركەت ھەقسىز سۈنئىي ئىدراك ياردەمچىسى ۋە ئوچۇق مودېل ئېلان قىلغان بولۇپ، ئۇ بىر نەچچە كۈن ئىچىدە ئامېرىكىدىكى App Store دا ChatGPT تىنمۇ كۆپ چۈشۈرۈلدى. بۇ شىركەت — DeepSeek، ئۇنىڭ قۇرغۇچىسى بولسا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىگە ناھايىتى ئاز چىقىدىغان، ئەسلىدە پاي بازىرىدا كومپيۇتېر ئالگورىتمى بىلەن سودا قىلىدىغان Liang Wenfeng (لياڭ ۋېنفېڭ).
Liang Wenfeng ۋە DeepSeek — R1 زىلزىلىسى، ئوچۇق ئېغىرلىق ۋە IPO: ئۇ سۈنئىي ئىدراكتىن نېمە ئىستەيدۇ؟
بۇ ماقالە «AI رەھبەرلىرى» يۈرۈشلۈك ماقالىلىرىنىڭ توققۇزىنچىسى (ئالدىنقىلىرى Jensen Huang، Sam Altman، Dario Amodei، Demis Hassabis، Elon Musk، Satya Nadella، Mark Zuckerberg ۋە Fei-Fei Li ھەققىدە ئىدى). ھەر بىر ماقالىدە بىر رەھبەرنىڭ كىملىكى، ھايات يولى، مەقسىتى ۋە سۈنئىي ئىدراكنى قەيەرگە ئېلىپ بارماقچى ئىكەنلىكىنى ئاددىي ئۇيغۇرچە چۈشەندۈرىمىز. Liang Wenfeng بۇ يۈرۈشتىكى تۇنجى خىتاي رەھبەر؛ ئۇنىڭ شىركىتى چەكلىك ئۆزەك ۋە ئاز پۇل بىلەن دۇنيا سەۋىيىسىدىكى مودېل ياساشنىڭ مۇمكىن ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى، ئەمما تەكشۈرۈش (سېنزۇرا)، سانلىق مەلۇمات بىخەتەرلىكى ۋە باشقا شىركەتلەرنىڭ مودېللىرىدىن ئوغرىلىقچە ئۆگىنىش قاتارلىق ئېغىر سوئاللارنىمۇ قوزغىدى. ئۇچۇرلار DeepSeek نىڭ رەسمىي ئېلانلىرى، Nature ژۇرنىلى، Reuters، Caixin، 36Kr، Anthropic، DW، The Register، ChinaTalk ۋە Wikipedia قاتارلىق مەنبەلەرگە تايىنىدۇ؛ 2026-يىلى 22-نويابىردىكى ھالەت.

قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
| تۈر | ئۇچۇر |
|---|---|
| ئىسمى | Liang Wenfeng (لياڭ ۋېنفېڭ؛ خەنزۇچە 梁文锋) |
| تۇغۇلغان | 1985-يىلى، گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسى ۋۇچۈەن (Wuchuan) دىكى بىر يېزىدا؛ ئاتا-ئانىسى باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇتقۇچىسى |
| مائارىپ | Zhejiang ئۇنىۋېرسىتېتى: 2007-يىلى ئېلېكترون ئۇچۇر قۇرۇلۇشى كەسپى بويىچە باكالاۋر، 2010-يىلى ئۇچۇر ۋە ئالاقە قۇرۇلۇشى بويىچە ماگىستىر |
| شىركەتلىرى | High-Flyer (幻方، 2016-يىلى بىرلىكتە قۇرغان مىقدارلىق سودا فوندى)؛ DeepSeek (深度求索، 2023-يىلى قۇرغان، باش ئىجرائىي ئەمەلدار) |
| مۇھىم مودېللار | DeepSeek-V3 (2024-يىلى دېكابىر)، DeepSeek-R1 (2025-يىلى يانۋار)، DeepSeek-V4 (2026-يىلى ئاپرېل)، DeepSeek-V4.1-Flash (2026-يىلى سېنتەبىر) |
| ئېتىراپ | 2025-يىلى Time ژۇرنىلىنىڭ «سۈنئىي ئىدراك ساھەسىدىكى ئەڭ تەسىرلىك 100 ئادەم» ۋە Fortune نىڭ «سودىدىكى ئەڭ كۈچلۈك 100 ئادەم» تىزىملىكىگە كىرگەن |
| بايلىقى | Bloomberg نىڭ 2026-يىلى ئىيۇلدىكى خەۋىرىگە كۆرە، تەخمىنەن 36 مىليارد دوللار — سۈنئىي ئىدراك مودېل شىركىتى قۇرغۇچىلىرى ئىچىدە ئەڭ باي |
ياشلىق: ماتېماتىكا ۋە Zhejiang ئۇنىۋېرسىتېتى
Liang Wenfeng گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسى جەنۇبىدىكى ۋۇچۈەن شەھىرىگە قاراشلىق بىر يېزىدا ئوقۇتقۇچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. Wikipedia دىكى مەلۇماتلارغا قارىغاندا، ئۇ ئوتتۇرا مەكتەپتىلا تولۇق ئوتتۇرا ۋە ئۇنىۋېرسىتېت ماتېماتىكىسىنى ئۆزلۈكىدىن ئۆگەنگەن، ئالىي مەكتەپكە كىرىش ئىمتىھانىدا جەنجياڭ (Zhanjiang) رايونى بويىچە بىرىنچى بولغان. ئۇ Tsinghua ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ تەلىپىگە يەتكەن بولسىمۇ، ياقتۇرغان كەسپى ئۈچۈن 17 يېشىدا خاڭجۇدىكى Zhejiang ئۇنىۋېرسىتېتىنى تاللىغان.
ئۇنىڭ ماگىستىرلىق ماقالىسى ئەرزان باھالىق ئايلانما كامېرا (PTZ camera) ئارقىلىق نىشاننى ئىز قوغلاش ئالگورىتمى ھەققىدە ئىدى — يەنى ئۇ دەسلەپتىن كومپيۇتېر كۆرۈشى ۋە ماشىنا ئۆگىنىشى بىلەن شۇغۇللانغان. ئېيتىلىشىچە، ئوقۇش مەزگىلىدە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان شىركىتى DJI نىڭ قۇرغۇچىسى Wang Tao ئۇنى شېرىك بولۇشقا تەكلىپ قىلغان، ئەمما ئۇ سۈنئىي ئىدراكنى مالىيە بازىرىغا تەتبىقلاش يولىنى تاللاپ رەت قىلغان.
High-Flyer: پاي بازىرىدىن GPU توپىغىچە
2008-يىلىدىكى دۇنيا مالىيە كرىزىسى مەزگىلىدە Liang ساۋاقداشلىرى بىلەن بىر گۇرۇپپا تەشكىللەپ، مالىيە بازىرى سانلىق مەلۇماتلىرىنى يىغىپ، ماشىنا ئۆگىنىشى ئارقىلىق مىقدارلىق سودا (quantitative trading) قىلىشنى سىنىغان. ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن ئۇ چېڭدۇدىكى ئەرزان بىر ئۆيدە سۈنئىي ئىدراكنى ئوخشىمىغان ساھەلەرگە تەتبىقلاشنى سىناپ باققان؛ بۇلار مەغلۇپ بولغان، پەقەت مالىيە ساھەسىدىلا نەتىجە چىققان.
2016-يىلى فېۋرالدا ئۇ ئىككى ساۋاقدىشى بىلەن بىرلىكتە High-Flyer (幻方) مىقدارلىق مەبلەغ سېلىش فوندىنى قۇردى. بۇ فوند پاي سېتىۋېلىش ۋە سېتىش قارارىنى ئادەم ئەمەس، ماتېماتىكىلىق مودېل ۋە سۈنئىي ئىدراك چىقىرىدىغان ئۇسۇلغا تايانغان. 2019-يىلىغا كەلگەندە فوند باشقۇرىدىغان مەبلەغ 10 مىليارد يۈەندىن ئاشقان، شۇ يىلى High-Flyer AI تەتقىقات بۆلۈمى قۇرۇلغان. شىركەت ئۆزىگە Fire-Flyer (萤火) ناملىق چوڭ ھېسابلاش توپلىرىنى (cluster) ياسىغان؛ Fire-Flyer 2 دە 2022-يىلى 5000 دانە NVIDIA A100 GPU بار ئىدى.
2021-يىلى Liang سۈنئىي ئىدراك تەتقىقاتى ئۈچۈن مىڭلىغان NVIDIA GPU سېتىۋېلىشقا باشلىدى. ئۇ 2023-يىلى 36Kr غا بەرگەن سۆھبىتىدە، ئامېرىكا خىتايغا ئىلغار ئۆزەك سېتىشنى چەكلەشتىن بۇرۇن 10 مىڭ دانە A100 GPU توپلىغانلىقىنى ئېيتقان. بۇ GPU لار كېيىن DeepSeek نىڭ ئاساسى بولدى.
DeepSeek نىڭ قۇرۇلۇشى: «AGI نىڭ سىرىنى قىزىقىش بىلەن يېشىش»
2023-يىلى 14-ئاپرېل High-Flyer ئومۇمىي سۈنئىي ئىدراك (AGI) تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ئايرىم بىر ئورۇن قۇرىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى؛ 2023-يىلى 17-ئىيۇل بۇ ئورۇن DeepSeek نامى بىلەن مۇستەقىل شىركەت بولدى. ChinaTalk نىڭ يېزىشىچە، DeepSeek نىڭ نىشان باياناتىدا بىخەتەرلىك ياكى رىقابەت تىلغا ئېلىنماي، پەقەت «AGI نىڭ سىرىنى قىزىقىش بىلەن يېشىش» دېيىلگەن.
دەسلەپتە DeepSeek نى High-Flyer نىڭ پۇلى قامدىغان. شۇڭا ئۇنىڭ ئۈستىدە «تېز پۇل تېپىش» بېسىمى ۋە قاتتىق ئىش ئۆلچىمى (KPI) بولمىغان. شىركەت ئۇزۇن ئىش تەجرىبىسى ئەمەس، ئىقتىدار ۋە قىزىقىشنى ئاساس قىلىپ، كۆپىنچە خىتايدا ئوقۇغان ياش ئوقۇغۇچىلارنى ئىشقا ئالغان؛ ھەتتا شېئىرىيەت ياكى ماتېماتىكا ساھەسىدىكى ئادەملەرنىمۇ قوبۇل قىلغان. Liang نىڭ ئېيتىشىچە، مودېللارنىڭ چىقىمىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەتكەن MLA (Multi-head Latent Attention) ئارخىتېكتۇرىسى بىر ياش تەتقىقاتچىنىڭ شەخسىي قىزىقىشىدىن چىققان.
2024-يىلى مايدا چىققان DeepSeek-V2 مودېلىنىڭ API باھاسى ناھايىتى ئەرزان بولغاچقا، خىتايدا «باھا ئۇرۇشى» باشلاندى؛ Alibaba ۋە Baidu قاتارلىق چوڭ شىركەتلەر باھاسىنى 95 پىرسەنتتىن كۆپ چۈشۈردى. Liang 2024-يىلى ئىيۇلدىكى سۆھبىتىدە بۇنىڭدىن ئۆزلىرىنىڭمۇ ھەيران قالغانلىقىنى، چۈنكى باھانىڭ بۇنچە سەزگۈر ئىكەنلىكىنى ئويلىمىغانلىقىنى ئېيتقان.
V3 ۋە R1: دۇنيانى چۆچۈتكەن ئىككى مودېل
2024-يىلى 26-دېكابىر DeepSeek-V3 چىقتى. ئۇ «مۇتەخەسسىسلەر ئارىلاشمىسى» (Mixture of Experts، MoE) ئارخىتېكتۇرىسىدىكى، جەمئىي 671 مىليارد پارامېتىرلىق، ئەمما ھەر بىر token ئۈچۈن پەقەت 37 مىليارد پارامېتىرى ئىشلەيدىغان مودېل بولۇپ، 14.8 تىرىليون token سانلىق مەلۇماتتا تەربىيەلەنگەن. ئۇنىڭ تېخنىكىلىق دوكلاتىغا كۆرە، ئاساسىي تەربىيەلەش 2048 دانە H800 GPU دا تەخمىنەن ئىككى ئاي داۋاملىشىپ، 2.79 مىليون GPU سائەت ۋاقىت سەرپ قىلىنغان — GPU ئىجارە باھاسى بويىچە ھېسابلىغاندا تەخمىنەن 5.58 مىليون دوللار.
2025-يىلى 20-يانۋار DeepSeek-R1 ئېلان قىلىندى. DeepSeek نىڭ ئېيتىشىچە، ئۇنىڭ ماتېماتىكا، پروگرامما ۋە لوگىكىلىق ئويلىنىش ئىقتىدارى OpenAI نىڭ o1 مودېلى بىلەن تەڭ بولۇپ، مودېل ئېغىرلىقلىرى MIT ئىجازەتنامىسى بىلەن ھەممەيلەنگە ئوچۇق قىلىندى؛ ئۇنىڭدىن باشقا R1 دىن «تازىلاپ» (distill) چىقىرىلغان 6 كىچىك مودېلمۇ ئېلان قىلىندى. شۇنىڭ بىلەن ئويلىنىش مودېلى (reasoning model) ھەقسىز ئەپ ۋە ئوچۇق ئېغىرلىق شەكلىدە كەڭ ئاممىغا يەتتى.
نەتىجىدە، DeepSeek ئەپى 27-يانۋارغىچە ئامېرىكىدىكى iOS App Store دا ChatGPT تىن ئېشىپ ئەڭ كۆپ چۈشۈرۈلگەن ھەقسىز ئەپ بولدى. مەبلەغ سالغۇچىلار «ئەگەر ياخشى مودېلنى ئاز ئۆزەك بىلەن ياسىغىلى بولسا، NVIDIA نىڭ قىممەت ئۆزەكلىرىگە ئېھتىياج ئازىيىپ كېتەمدۇ؟» دەپ ئەنسىرەپ، NVIDIA نىڭ پاي باھاسىنى 17 پىرسەنت چۈشۈرۈۋەتتى. NVIDIA شۇ كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، DeepSeek نىڭ نەتىجىسىنىڭ ئۆزلىرىنىڭ ئۆزەكلىرىگە تېخىمۇ كۆپ ئېھتىياج بارلىقىنى ئىسپاتلايدىغانلىقىنى ئېيتتى.
2025-يىلى 17-سېنتەبىر R1 ھەققىدىكى ماقالە دۇنياغا داڭلىق Nature ئىلمىي ژۇرنىلىدا تەكشۈرۈشتىن ئۆتۈپ (peer review) ئېلان قىلىندى. ماقالىدە ئاساسلىق يېڭىلىق چۈشەندۈرۈلگەن: مودېلغا ئادەم يازغان ئويلىنىش مىساللىرىنى ئۆگەتمەي، پەقەت ئاخىرقى جاۋابى توغرا بولسا مۇكاپات بېرىدىغان «كۈچەيتىلگەن ئۆگىنىش» (reinforcement learning، GRPO ئۇسۇلى) ئارقىلىق، مودېل ئۆزىنى تەكشۈرۈش ۋە قايتا ئويلىنىشنى ئۆزلۈكىدىن ئۆگەنگەن. ماقالىنىڭ قوشۇمچە ماتېرىيالىدا R1 نىڭ بۇ باسقۇچى تەخمىنەن 294 مىڭ دوللار (147 مىڭ GPU سائەت) گە توختىغان دېيىلگەن. ئەمما The Register كۆرسەتكەندەك، بۇ سان پەقەت V3 ئۈستىگە قوشۇلغان ئاخىرقى باسقۇچنىڭ چىقىمى؛ ئاساسىي مودېلنى قوشقاندا ئومۇمىي چىقىم كەم دېگەندە تەخمىنەن 5.87 مىليون دوللار، ئۈسكۈنە ۋە تەتقىقات چىقىملىرى بۇنىڭ سىرتىدا.
2025–2026: V3.1 دىن V4.1 گىچە
R1 دىن كېيىن DeepSeek ناھايىتى تېز سۈرئەتتە يېڭىلاندى. تۆۋەندىكىلەر شىركەتنىڭ رەسمىي API ئېلانلىرىدىن ئېلىندى:
2025-يىلى 21-ئاۋغۇست — DeepSeek V3.1: بىر مودېلدا «ئويلىنىش» ۋە «ئويلانماسلىق» ھالەتلىرى بىرلەشتۈرۈلدى. 29-سېنتەبىر V3.2-Exp، 1-دېكابىر V3.2 چىقتى؛ ئۇلار ئۇزۇن تېكىستنى ئەرزان بىر تەرەپ قىلىدىغان DeepSeek Sparse Attention (DSA) ئۇسۇلىنى ئىشلەتتى.
2026-يىلى 24-ئاپرېل — DeepSeek-V4 ئالدىن كۆرۈش نۇسخىسى: V4-Pro (جەمئىي 1.6 تىرىليون، ئاكتىپ 49 مىليارد پارامېتىر) ۋە V4-Flash (جەمئىي 284 مىليارد، ئاكتىپ 13 مىليارد). 1 مىليون token لىق context ھەممە رەسمىي مۇلازىمەتلەردە ئۆلچەملىك بولدى، ئېغىرلىقلىرى Hugging Face تا ئوچۇق قىلىندى.
2026-يىلى 13-ئاۋغۇست — V4-Pro نىڭ رەسمىي (GA) نۇسخىسى: ئاگېنت (agent) ئىقتىدارلىرى كۈچەيتىلدى، ئويلىنىش دەرىجىسىنى (reasoning effort) تاللىغىلى بولىدىغان بولدى، قىستاڭ بولمىغان ۋاقىتلاردىكى (off-peak) API باھاسى 50 پىرسەنت ئەرزان قىلىندى.
2026-يىلى 10-سېنتەبىر — V4.1-Flash: جەمئىي 552 مىليارد پارامېتىرلىق يېڭى «سەۋەبلىك كودلىغۇچ–يەشكۈچ» (causal encoder–decoder) ئارخىتېكتۇرىسى؛ كىرگۈزۈش ئۈچۈن 8 مىليارد، چىقىرىش ئۈچۈن 16 مىليارد پارامېتىر ئىشلەيدۇ. رەسىمنى ئۆزى تونۇيدۇ، ئەستە ساقلاش (KV cache) ئېھتىياجى ئالدىنقى ئەۋلادنىڭ تۆتتىن بىرىگە چۈشكەن. DeepSeek نىڭ ئېيتىشىچە، ئۇ V4-Pro دىنمۇ ياخشى بولغاچقا، V4-Pro ئىشلىتىشتىن قالدۇرۇلۇۋاتىدۇ.
2026-يىلى 17-ئۆكتەبىر — V4.1-Flash-1017: پروگرامما تۈزۈش ۋە پۈتۈن تۈرنى نۆلدىن ياساش ئىقتىدارى ياخشىلاندى؛ MIT ئىجازەتنامىسى بىلەن Hugging Face تا ئوچۇق. شۇ ۋاقىتتا ئۆزىنىڭ ئىزدەش (Search) ۋە بەت ئوقۇش (Fetch) API لىرىمۇ ھەممەيلەنگە ئېچىلدى.
2026-يىلى 13-نويابىر — «تولۇق ئەپ API» سى: DeepSeek ئەپىدىكى تور ئىزدەش، ھۆججەت ئوقۇش، ئۇلانما ئوقۇش، بىخەتەرلىك تەكشۈرۈشى، شۇنداقلا ئايرىم OCR، ئاۋازنى تېكىستكە ئايلاندۇرۇش (ASR) ۋە تېكىستنى ئاۋازغا ئايلاندۇرۇش (TTS) ئىقتىدارلىرى API ئارقىلىق ئېچىلدى.
بۇنىڭدىن باشقا، DeepSeek ئاگېنت ياساش ۋە ئىجرا قىلىش ئۈچۈن DeepSeek Harness ناملىق ئوچۇق مەنبەلىك (MIT) قورال ياساپ، 2026-يىلى ئاۋغۇست ھالىتىدە ئۇ پروگراممېرلار ئۈچۈن سىناق نۇسخىسى (developer preview) ئىدى.
پۇل، پاي ۋە IPO: «پۇل ھېچقاچان مەسىلە بولمىغان» دىن 100 مىليارد يۈەنگىچە
2024-يىلى ئىيۇلدا Liang «قىسقا مۇددەتتە مەبلەغ يىغىش پىلانىمىز يوق. پۇل بىز ئۈچۈن ھېچقاچان مەسىلە بولمىغان؛ مەسىلە — ئىلغار ئۆزەكلەرنى سېتىشنى چەكلەش» دېگەن ئىدى. ئىككى يىلدىن كېيىن ئەھۋال ئۆزگەردى. Caixin نىڭ خەۋىرىگە كۆرە، DeepSeek نىڭ تۇنجى چوڭ سىرتقى مەبلەغ يىغىشى 50 مىليارد يۈەن بولۇپ، مەبلەغدىن كېيىنكى قىممىتى 350 مىليارد يۈەن دەپ باھالانغان، رەسمىيىتى 2026-يىلى ئىيۇلدا تاماملانغان.
2026-يىلى 17-نويابىر ئىككىنچى قېتىملىق، تەخمىنەن 100 مىليارد يۈەن (تەخمىنەن 15 مىليارد دوللار) لىق مەبلەغ يىغىشنىڭ سودا تىزىملىتىش رەسمىيىتى تاماملاندى؛ يېڭى مەبلەغ سالغۇچىلارغا ۋاكالىتەن بىر شېرىكچىلىك ئورگىنى DeepSeek نىڭ تەخمىنەن 17.3 پىرسەنت پايىنى ئالدى. Caixin نىڭ يېزىشىچە، شىركەت شاڭخەي STAR بازىرىدا ئاممىغا پاي سېتىش (IPO) غا تەييارلىنىۋاتىدۇ. 36Kr نىڭ مەلۇماتىچە، بۇ قېتىمقى 31 مەبلەغ سالغۇچى ئىچىدە Tencent، CATL غا مۇناسىۋەتلىك فوندلار، China Mobile، China Telecom، CITIC، Xiaohongshu ۋە Geely قاتارلىقلار بار؛ Liang ئۆزى بۇ شېرىكچىلىكنىڭ بىۋاسىتە شېرىكلىرى تىزىملىكىدىن چىقىپ كەتكەن بولسىمۇ، ئۇنى ئىجرا قىلغۇچى شېرىك يەنىلا Liang كونترول قىلىدىغان Hangzhou Chengce شىركىتى.
ئۇ نېمە ئىستەيدۇ؟
1. AGI — پۇلدىن بۇرۇن قىزىقىش
Liang نىڭ سۆزلىرىدە ئەڭ كۆپ تەكرارلىنىدىغان نىشان — ئومۇمىي سۈنئىي ئىدراك (AGI). ئۇ 2024-يىلىدىكى سۆھبىتىدە، كۆپ خىتاي شىركەتلىرى Meta نىڭ Llama ئارخىتېكتۇرىسىنى كۆچۈرۈپ ئەپ ياسىغاندا، DeepSeek نىڭ نېمە ئۈچۈن مودېل قۇرۇلمىسىدىن باشلىغانلىقىنى مۇنداق چۈشەندۈرگەن: «ئەگەر مەقسەت ئەپ ياساش بولسا، Llama قۇرۇلمىسىنى ئىشلىتىش ئورۇنلۇق. ئەمما بىزنىڭ مەنزىلىمىز AGI؛ بۇ چەكلىك بايلىق بىلەن تېخىمۇ كۈچلۈك مودېل ياساش ئۈچۈن يېڭى قۇرۇلمىلارنى تەتقىق قىلىشىمىز كېرەكلىكىنى بىلدۈرىدۇ.» ئۇ يەنە «يېڭىلىق يارىتىش پەقەت سودا ئۈچۈن ئەمەس، ئۇنىڭغا قىزىقىش ۋە يارىتىش ئىستىكىمۇ كېرەك» دەيدۇ.
2. ئوچۇق مەنبە — «يېپىق مەنبەنىڭ قورغىنى ۋاقىتلىق»
DeepSeek نىڭ ئەڭ چوڭ ئالاھىدىلىكى — ئەڭ كۈچلۈك مودېللىرىنىڭ ئېغىرلىقلىرىنىمۇ ئوچۇق ئېلان قىلىشى (ئەمما تەربىيەلەش سانلىق مەلۇماتىنى ئېلان قىلمايدۇ). Liang نىڭ قارىشىچە: «بۇزغۇنچى تېخنىكىلار ئالدىدا، يېپىق مەنبە ياراتقان قورغان ۋاقىتلىق. OpenAI نىڭ يېپىق يولىمۇ باشقىلارنىڭ يېتىشىۋېلىشىنى توسالمايدۇ.» ئۇنىڭچە، شىركەتنىڭ ھەقىقىي قورغىنى — يېڭىلىق يارىتالايدىغان ئەترەت ۋە مەدەنىيەت. «كېيىن يېپىق مەنبەگە ئۆتەمسىلەر؟» دېگەن سوئالغا ئۇ «يېپىق مەنبەگە ئۆتمەيمىز. ئالدى بىلەن كۈچلۈك تېخنىكىلىق ئېكولوگىيە بەرپا قىلىش تېخىمۇ مۇھىم» دەپ جاۋاب بەرگەن.
3. چەكلىمە ئىچىدە ئۈنۈم
ئامېرىكىنىڭ ئۆزەك چەكلىمىسى سەۋەبىدىن DeepSeek ئەڭ كۈچلۈك ئۆزەكلەرنى ئەركىن سېتىۋالالمايدۇ. شۇڭا ئۇ MoE، MLA، Sparse Attention ۋە ئەستە ساقلاشنى قىسقارتىش قاتارلىق ئۇسۇللار بىلەن ھەر بىر GPU دىن تېخىمۇ كۆپ ئۈنۈم ئېلىشقا تىرىشىدۇ. Liang «تېخىمۇ كۆپ مەبلەغ تېخىمۇ كۆپ يېڭىلىق دېگەنلىك ئەمەس» دەيدۇ. Wikipedia غا كۆرە، V4 نى Huawei ۋە Cambricon قاتارلىق خىتاي ئۆزەك شىركەتلىرىمۇ قوللىدى — بۇ ئامېرىكا ئۆزەكلىرىگە تايىنىشنى ئازايتىش يولىدىكى بىر قەدەم.
4. خىتاينى «ئەگەشكۈچى» دىن «يېڭىلىق ياراتقۇچى» غا ئايلاندۇرۇش
Liang نىڭ قارىشىچە، خىتاي ئىقتىسادى تەرەققىي قىلغانسېرى باشقىلارنىڭ نەتىجىسىدىن پايدىلىنىپلا قالماي، تۆھپە قوشقۇچىغا ئايلىنىشى كېرەك؛ خىتايدىكى يېڭىلىق يارىتىشتا كەم بولغىنى پۇل ئەمەس، ئىشەنچ ۋە ئىختىساسلىقلارنى تەشكىللەش بىلىمى. ئۇ «خىتايغا تېخنىكىنىڭ ئالدىنقى سېپىدە تۇرىدىغان ئادەملەر چوقۇم كېرەك» دەيدۇ. 2025-يىلى ئۇ خىتاي باش مىنىستىرى Li Qiang ۋە دۆلەت رەئىسى Xi Jinping ئۆتكۈزگەن يىغىنلارغا تەكلىپ قىلىندى — بۇ ئۇنىڭ ۋە DeepSeek نىڭ خىتاي ھۆكۈمىتى ئۈچۈنمۇ ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
تەنقىد ۋە سوئاللار
تەكشۈرۈش (سېنزۇرا): DW نىڭ سىنىقىدا، DeepSeek چاتبوتى Tiananmen ۋەقەسى ھەققىدىكى سوئالغا جاۋاب بېرىشكە باشلاپ، ئاندىن «باشقا ئىش ھەققىدە پاراڭلىشايلى» دەپ توختىغان. شىنجاڭدىكى «قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى» ھەققىدىكى خەنزۇچە سوئالغا ئۇ لاگېرلارنى «مۇقىملىقنى ساقلاش ئۈچۈن قۇرۇلغان كەسپىي مائارىپ ۋە تەربىيەلەش مەركەزلىرى» دەپ، «ھەر مىللەت خەلقىنىڭ كەڭ قوللىشىغا ئېرىشكەن» دەپ جاۋاب بەرگەن — بۇ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ رەسمىي تەشۋىقاتىنىڭ ئۆزى.
سانلىق مەلۇمات خىتايدا ساقلىنىدۇ: DeepSeek نىڭ مەخپىيەتلىك سىياسىتىدە ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ شەخسىي ئۇچۇرلىرىنىڭ بىۋاسىتە خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىدە يىغىلىدىغانلىقى، بىر تەرەپ قىلىنىدىغانلىقى ۋە ساقلىنىدىغانلىقى ئېنىق يېزىلغان.
Claude دىن «ئوغرىلىقچە ئۆگىنىش» ئەيىبلىشى: Anthropic 2026-يىلى 23-فېۋرال DeepSeek، Moonshot ۋە MiniMax نى تەخمىنەن 24 مىڭ ساختا ھېسابات ئارقىلىق Claude بىلەن 16 مىليوندىن كۆپ سۆھبەت ھاسىل قىلىپ، ئۇنىڭ ئىقتىدارىنى ئۆز مودېللىرىغا «تازىلاپ» ئۆتكۈزگەن دەپ ئەيىبلىدى. Anthropic نىڭ ئېيتىشىچە، DeepSeek نىڭ ھەرىكىتى 150 مىڭدىن كۆپ سۆھبەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ، بەزىلىرى سىياسىي سەزگۈر سوئاللارغا «تەكشۈرۈشتىن ئۆتىدىغان» جاۋاب تەييارلاشقا ئىشلىتىلگەن.
ھەربىي ۋە ھۆكۈمەت مۇناسىۋىتى: The New York Times نىڭ خەۋىرىگە كۆرە، DeepSeek نىڭ ئونلىغان تەتقىقاتچىسىنىڭ خىتاي خەلق ئازادلىق ئارمىيەسى تەجرىبىخانىلىرى ۋە دۆلەت مۇداپىئە ئۇنىۋېرسىتېتلىرى بىلەن مۇناسىۋىتى بار ياكى بولغان، 2025-يىلىدىن باشلاپ ئۇنىڭ چاتبوتى ئارمىيەدە جەڭدىن باشقا خىزمەتلەردە ئىشلىتىلگەن. ئامېرىكىنىڭ 2026-مالىيە يىللىق دۆلەت مۇداپىئە قانۇنى (NDAA) DeepSeek سۈنئىي ئىدراكىنى مۇداپىئە ۋە ئاخبارات ئورگانلىرىنىڭ ئۈسكۈنىلىرىدىن چىقىرىۋېتىشنى بەلگىلىدى؛ ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتىمۇ ھۆكۈمەت ئۈسكۈنىلىرىدە DeepSeek نى ئىشلىتىشنى چەكلىدى.
«ئەرزان» دېگەن سۆزنىڭ ئارقىسى: «R1 پەقەت 294 مىڭ دوللارغا ياسالغان» دېگەن خەۋەرلەر خاتا چۈشىنىش. The Register نىڭ ھېسابىچە، ئاساسىي مودېلنى قوشقاندا GPU ئىجارە چىقىمىلا تەخمىنەن 5.87 مىليون دوللار؛ ئىشلىتىلگەن 256 مۇلازىمېتىرنى سېتىۋېلىش باھاسى 51 مىليون دوللاردىن ئاشىدۇ، تەتقىقات ۋە سانلىق مەلۇمات چىقىملىرى بۇنىڭ سىرتىدا. ChinaTalk تا نەقىل كەلتۈرۈلگەن مۆلچەرگە كۆرە، شىركەتنىڭ ئېلان قىلىنغان 10 مىڭ A100 تىن كۆپ GPU سى بولۇشى مۇمكىن.
ئاددىي ئىشلەتكۈچىلەر ئۈچۈن مەنىسى
DeepSeek نىڭ ئەڭ چوڭ تەسىرى — باھا. ئۇنىڭ ئەرزان API ۋە ئوچۇق ئېغىرلىقلىرى سەۋەبىدىن پۈتۈن ساھەدە سۈنئىي ئىدراكنى ئىشلىتىش چىقىمى تۆۋەنلىدى، Alibaba ۋە باشقا شىركەتلەرمۇ باھاسىنى چۈشۈرۈشكە مەجبۇر بولدى. ئوچۇق ئېغىرلىق دېگەنلىك، مودېلنى DeepSeek نىڭ مۇلازىمېتىرى ئارقىلىق ئەمەس، ئۆز كومپيۇتېرىڭىز ياكى ئۆزىڭىز ئىشەنگەن مۇلازىمېتىردا ئىجرا قىلىشقا بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. بۇنداق قىلغاندا سۆھبىتىڭىز خىتايغا يوللانمايدۇ. ئەمما مودېلنىڭ ئۆزىگە سىڭدۈرۈلگەن قاراشلار ۋە بىر تەرەپلىمىلىك يەنىلا بولۇشى مۇمكىن.
تەۋسىيە: DeepSeek ئەپى ياكى API سىغا شەخسىي، مەخپىي ياكى سەزگۈر ئۇچۇر كىرگۈزمەڭ. ئۇنىڭ تېخنىكىسىنى سىناپ باقماقچى بولسىڭىز، ئوچۇق مودېلنى يەرلىكتە ئىجرا قىلىڭ؛ سىياسىي ۋە تارىخىي سوئاللاردا ئۇنىڭ جاۋابىنى ھەرگىز ئىشەنچلىك مەنبە دەپ قارىماڭ.
ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن
Liang Wenfeng نىڭ ھېكايىسى ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن ئىككى تەرەپلىك. بىر تەرەپتىن، DeepSeek شىنجاڭدىكى لاگېرلار ھەققىدە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ تەشۋىقاتىنى تەكرارلايدىغان، سانلىق مەلۇماتنى خىتايدا ساقلايدىغان ۋە ھۆكۈمەت ۋە ئارمىيە بىلەن مۇناسىۋىتى بار دەپ خەۋەر قىلىنغان شىركەت. شۇڭا ئۇيغۇرلار ئۈچۈن DeepSeek ئەپىنى ئىشلىتىش ئالاھىدە خەتەرلىك بولۇشى مۇمكىن — ئۇنىڭغا ئۆزىڭىز، ئائىلىڭىز ياكى تونۇشلىرىڭىز ھەققىدىكى ھېچقانداق ئۇچۇرنى يازماڭ.
يەنە بىر تەرەپتىن، DeepSeek نىڭ تېخنىكىلىق ساۋىقى قىممەتلىك: چەكلىك بايلىق بىلەنمۇ ئەقىللىق ئۇسۇل ۋە ئوچۇقلۇق ئارقىلىق چوڭ نەتىجە يارىتىشقا بولىدۇ. ئوچۇق ئېغىرلىقلىق مودېللار ئۇيغۇر تىلىغا ئوخشاش بايلىقى ئاز تىللار ئۈچۈن مۇھىم، چۈنكى ئۇيغۇر تەتقىقاتچىلار ۋە پروگراممېرلار ئۇلارنى ئۆز كومپيۇتېرىدا ئۇيغۇرچە سانلىق مەلۇمات بىلەن قوشۇمچە تەربىيەلەپ (fine-tune)، ھېچكىمگە سانلىق مەلۇمات يوللىماي ئىشلىتەلەيدۇ. ئەمما ئۇيغۇرچە سۈنئىي ئىدراك قوراللىرى ئۈچۈن ئاساسىي مودېلنى تاللىغاندا، ئۇنىڭ تەربىيەلەنگەن مۇھىتى ۋە سىڭدۈرۈلگەن تەكشۈرۈشىنى ئېسىڭىزدىن چىقارماڭ.
ئېسىڭىزدە بولسۇن
Liang Wenfeng — گۇاڭدۇڭدىكى ئوقۇتقۇچى ئائىلىسىدىن چىققان، Zhejiang ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇغان، ئالدى بىلەن High-Flyer فوندى ئارقىلىق سۈنئىي ئىدراكنى پاي بازىرىغا تەتبىقلىغان، كېيىن 2023-يىلى DeepSeek نى قۇرغان ئادەم. ئۇنىڭ V3 ۋە R1 مودېللىرى 2025-يىلى يانۋاردا ئاز ئۆزەك ۋە ئوچۇق ئېغىرلىق بىلەن دۇنيانى چۆچۈتتى؛ 2026-يىلى V4 ۋە V4.1 بىلەن داۋاملاشتى، نويابىردا 100 مىليارد يۈەنلىك مەبلەغ يىغىپ IPO غا تەييارلىنىۋاتىدۇ. ئۇ AGI، ئوچۇق مەنبە ۋە ئۈنۈمگە ئىشىنىدۇ؛ ئەمما ئۇنىڭ مەھسۇلاتلىرى خىتاينىڭ تەكشۈرۈشى ۋە قانۇنى ئاستىدا ئىشلەيدۇ. ئۇنىڭدىن تېخنىكىنى ئۆگىنىڭ، ئەمما ئۇچۇرلىرىڭىزنى ئېھتىيات بىلەن قوغداڭ.
مەنبە: Wikipedia — Liang Wenfengمەنبە: Wikipedia — DeepSeekمەنبە: ChinaTalk — DeepSeek: The Quiet Giant Leading China's AI Race (36Kr interview, 2024)مەنبە: DeepSeek — Introducing DeepSeek-V3 (2024)مەنبە: DeepSeek — DeepSeek-R1 Release (2025)مەنبە: Reuters — DeepSeek sparks AI stock selloff; Nvidia posts record market-cap loss (2025)مەنبە: Reuters — Nvidia says DeepSeek advances prove need for more of its chips (2025)مەنبە: Nature — DeepSeek-R1 incentivizes reasoning in LLMs through reinforcement learning (2025)مەنبە: The Register — DeepSeek didn't really train its flagship model for $294,000 (2025)مەنبە: DeepSeek — DeepSeek V3.1 Release (2025)مەنبە: DeepSeek — DeepSeek-V3.2 Release (2025)مەنبە: DeepSeek — DeepSeek-V4 Preview Release (2026)مەنبە: DeepSeek — DeepSeek-V4-Pro GA Release (2026)مەنبە: DeepSeek — DeepSeek-V4.1-Flash Release (2026)مەنبە: DeepSeek — DeepSeek-V4.1-Flash-1017 Release (2026)مەنبە: DeepSeek — Full-Suite App API Release (2026)مەنبە: Hugging Face — deepseek-ai/DeepSeek-V4.1-Flash-1017مەنبە: Caixin Global — DeepSeek Closes 100 Billion Yuan Funding Round (2026)مەنبە: 36Kr — 31 Institutions Invest in DeepSeek (2026)مەنبە: Anthropic — Detecting and preventing distillation attacks (2026)مەنبە: DW — What questions will China's DeepSeek not answer? (2025)مەنبە: DeepSeek — Privacy Policyئوچۇق مەنبەلىك LLM لار — DeepSeek، Qwen، Meta، Mistral (2026)ئويلىنىش مودېللىرى — Chain of Thought نېمە؟Fei-Fei Li ۋە World Labs — ImageNet، دۇنيا مودېللىرى ۋە AMD: ئۇ سۈنئىي ئىدراكتىن نېمە ئىستەيدۇ؟Jensen Huang ۋە NVIDIA — AI دەۋرىنىڭ ماتورىنى ياسىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟Mark Zuckerberg ۋە Meta — Llama، Muse ۋە ئەقلىي كۆزئەينەك: ئۇ سۈنئىي ئىدراكتىن نېمە ئىستەيدۇ؟Satya Nadella ۋە Microsoft — Copilot، Azure ۋە OpenAI: ئۇ سۈنئىي ئىدراكتىن نېمە ئىستەيدۇ؟Elon Musk ۋە xAI — راكېتا، Grok ۋە روبوت: ئۇ سۈنئىي ئىدراكتىن نېمە ئىستەيدۇ؟Demis Hassabis ۋە Google DeepMind — AlphaGo دىن Nobel مۇكاپاتىغىچە، ئۇ نېمە ئىستەيدۇ؟Dario Amodei ۋە Anthropic — AI نىڭ خەتىرىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟Sam Altman ۋە OpenAI — ChatGPT نىڭ ئارقىسىدىكى ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟