ھەر ھەپتىدە 1.2 مىلياردتىن ئارتۇق ئادەم ChatGPT نى ئىشلىتىدۇ. بۇ ئەپنى ياسىغان OpenAI شىركىتىنى 2019-يىلدىن بۇيان باشقۇرۇپ كېلىۋاتقان ئادەم — Sam Altman (سام ئالتمان). ئۇ بۈگۈن AI دۇنياسىدىكى ئەڭ تەسىرلىك، شۇنداقلا ئەڭ كۆپ تالاش-تارتىش قوزغايدىغان رەھبەرلەرنىڭ بىرى.
Sam Altman ۋە OpenAI — ChatGPT نىڭ ئارقىسىدىكى ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟
بۇ ماقالە «AI رەھبەرلىرى» يۈرۈشلۈك ماقالىلىرىنىڭ ئىككىنچىسى (بىرىنچىسى Jensen Huang ھەققىدە ئىدى). ھەر بىر ماقالىدە بىر رەھبەرنىڭ كىملىكى، ھايات يولى، مەقسىتى ۋە AI نى قەيەرگە ئېلىپ بارماقچى ئىكەنلىكىنى ئاددىي ئۇيغۇرچە چۈشەندۈرىمىز. ئۇچۇرلار OpenAI نىڭ رەسمىي بەتلىرى، Altman نىڭ ئۆز بىلوگى ۋە ئىشەنچلىك خەۋەر مەنبەلىرىگە تايىنىدۇ؛ 2026-يىلى ئۆكتەبىردىكى ھالەت.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
| تۈر | ئۇچۇر |
|---|---|
| ئىسمى | Samuel Harris (Sam) Altman (سام ئالتمان) |
| تۇغۇلغان | 1985-يىلى 22-ئاپرېل، Chicago، ئامېرىكا |
| مائارىپ | Stanford University دا ئىككى يىل كومپيۇتېر ئىلمى ئوقۇپ، 2005-يىلى ئوقۇشنى تاشلىغان |
| ۋەزىپىسى | OpenAI نىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى (2015)، CEO سى (2019-يىلدىن بۇيان) |
| ئىلگىرىكى ۋەزىپىسى | Y Combinator نىڭ پرېزىدېنتى (2014–2019) |
| باشقا ئىشلىرى | Helion Energy (يادرو بىرىكىش ئېنېرگىيەسى) نىڭ مۇدىرىيەت رەئىسى؛ Tools for Humanity (World/Worldcoin) نىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى |
بالىلىق ۋە تۇنجى شىركەت
Sam Altman 1985-يىلى Chicago دا تۇغۇلغان، Missouri شىتاتىنىڭ Clayton شەھىرىدە چوڭ بولغان. ئانىسى تېرە كېسەللىكلىرى دوختۇرى، دادىسى ئۆي-مۈلۈك ۋاسىتىچىسى ئىدى. ئۇ تۆت بالىنىڭ چوڭى. 8 يېشىدا تۇنجى كومپيۇتېرى — بىر Apple Macintosh غا ئېرىشىپ، پروگرامما يېزىشنى ۋە كومپيۇتېرنى ئېچىپ ئىچىنى كۆرۈشنى ئۆگىنىدۇ.
ئۇ Stanford ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئىككى يىل كومپيۇتېر ئىلمى ئوقۇيدۇ، ئاندىن 2005-يىلى، 19 يېشىدا ئوقۇشنى تاشلاپ، Loopt دېگەن تېلېفون ئەپىنى قۇرىدۇ. Loopt دوستلىرىڭىزنىڭ ھازىر قەيەردە ئىكەنلىكىنى خەرىتىدە كۆرسىتىدىغان ئىجتىمائىي ئەپ ئىدى. ئۇ 30 مىليون دوللاردىن ئارتۇق مەبلەغ توپلىغان بولسىمۇ، ئىشلەتكۈچى ئانچە كۆپەيمىگەن؛ 2012-يىلى Green Dot شىركىتىگە 43.4 مىليون دوللارغا سېتىلغان.
Y Combinator: شىركەت قۇرغۇچىلارنىڭ مەكتىپى
Y Combinator (YC) — يېڭى قۇرۇلغان كىچىك تېخنىكا شىركەتلىرىگە دەسلەپكى مەبلەغ ۋە يول كۆرسىتىش بېرىدىغان مەشھۇر «تېزلەتكۈچ» (accelerator). Airbnb، Stripe ۋە Reddit غا ئوخشاش شىركەتلەر ئۇنىڭ مۇھىتىدا ئۆسكەن. Altman 2011-يىلى YC غا شېرىك بولۇپ كىرىدۇ، 2014-يىلى فېۋرالدا ئۇستازى Paul Graham نىڭ ئورنىغا YC نىڭ پرېزىدېنتى بولىدۇ.
YC دا ئۇ يادرو ئېنېرگىيەسى ۋە بىئوتېخنىكىغا ئوخشاش «قاتتىق تېخنىكا» شىركەتلىرىگە كۆپرەك مەبلەغ سېلىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. 2014-يىلى ئۇ سەككىز كۈن Reddit نىڭ CEO سى بولۇپمۇ ئىشلىگەن. 2019-يىلى YC دىن ئايرىلىپ، پۈتۈن كۈچىنى OpenAI غا بېرىدۇ. ئۇنىڭ YC دىن ئايرىلىشىنىڭ سەۋەبى ھەققىدە ئوخشىمىغان قاراشلار بار: بەزى خەۋەرلەرگە كۆرە، YC شېرىكلىرى ئۇنىڭغا بولغان ئىشەنچىنى يوقاتقان.
OpenAI: غەيرى تىجارەت تەتقىقات ئورنىدىن ChatGPT غىچە
2015-يىلى Altman، Elon Musk، Greg Brockman ۋە باشقىلار OpenAI نى غەيرى تىجارەت (پايدا ئۈچۈن ئەمەس) تەتقىقات ئورنى سۈپىتىدە قۇرىدۇ. مەقسىتى: AGI (ئومۇمىي سۈنئىي ئىدراك) نىڭ پۈتۈن ئىنسانىيەتكە پايدا يەتكۈزۈشىگە كاپالەتلىك قىلىش. Altman Ilya Sutskever ۋە Dario Amodei قاتارلىق كۈچلۈك تەتقىقاتچىلارنى OpenAI غا جەلپ قىلىشتا مۇھىم رول ئوينىغان. 2019-يىلى ئۇ OpenAI نىڭ CEO سى بولىدۇ.
2022-يىلى 30-نويابىر OpenAI ChatGPT نى ئېلان قىلىدۇ. ئۇ بەش كۈن ئىچىدە 1 مىليون ئىشلەتكۈچىگە يېتىپ، دۇنيادىكى AI دولقۇنىنى قوزغايدۇ. OpenAI نىڭ 2026-يىلى 7-ئۆكتەبىردىكى ئېلانىغا كۆرە، ھازىر ChatGPT نى ھەر ھەپتىدە 1.2 مىلياردتىن ئارتۇق ئادەم ئىشلىتىدۇ.
بەش كۈنلۈك بوران: 2023-يىلى نويابىر
2023-يىلى 17-نويابىر OpenAI نىڭ مۇدىرىيىتى Altman نى ئۇ «مۇدىرىيەت بىلەن ئىزچىل ئوچۇق-يورۇق ئەمەس» دېگەن سەۋەب بىلەن تۇيۇقسىز ئىشتىن بوشاتتى. بۇ قارار خىزمەتچىلەر ۋە مەبلەغ سالغۇچىلارنىڭ قاتتىق قارشىلىقىغا ئۇچرايدۇ. بەش كۈندىن كېيىن Altman CEO لىققا قايتىدۇ، Bret Taylor (رەئىس)، Larry Summers ۋە Adam D'Angelo دىن تەركىب تاپقان يېڭى مۇدىرىيەت قۇرۇلىدۇ.
بۇ ۋەقە AI ساھەسىدىكى چوڭ بىر سوئالنى ئوتتۇرىغا قويدى: بىخەتەرلىكنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدىغان غەيرى تىجارەت تەشكىلات بىلەن، تېز ئۆسۈشنى تەلەپ قىلىدىغان تىجارەت ئوتتۇرىسىدا تەڭپۇڭلۇقنى كىم ۋە قانداق ساقلايدۇ؟
بۈگۈنكى OpenAI: قۇرۇلما ۋە رەقەملەر
قۇرۇلما: 2025-يىلى 28-ئۆكتەبىردىن باشلاپ، غەيرى تىجارەت قىسمى OpenAI Foundation، تىجارەت قىسمى OpenAI Group PBC (ئاممىۋى مەنپەئەت شىركىتى) دەپ ئاتالدى. Foundation Group نى كونترول قىلىدۇ.
مەبلەغ: 2026-يىلى 31-مارت OpenAI 122 مىليارد دوللار ۋەدە قىلىنغان مەبلەغنى توپلاپ، قىممىتى (مەبلەغدىن كېيىن) 852 مىليارد دوللارغا يەتتى.
ھېسابلاش كۈچى: 2025-يىلى يانۋاردا ئېلان قىلىنغان Stargate پىلانى 2029-يىلىغىچە ئامېرىكىدا 10 گىگاۋاتلىق AI ئۇل ئەسلىھەسىگە ئېرىشىشنى مەقسەت قىلغان ئىدى. OpenAI نىڭ ئېيتىشىچە، بۇ نىشانغا بىر يىلدىن سەل كۆپرەك ۋاقىتتىلا يېتىلگەن.
پۇل ئەھۋالى: Fortune نىڭ خەۋىرىچە، OpenAI نىڭ 2026-يىلى ئىككىنچى پەسىلدىكى كىرىمى تەخمىنەن 6.7 مىليارد دوللار بولۇپ، يەنىلا زىيان تارتقان. Altman شىركەتنىڭ 2026-يىلى پاي بازىرىغا چىقمايدىغانلىقىنى ئېيتقان.
ئۇ نېمە ئىستەيدۇ؟ تۆت چوڭ مەقسەت
1. دەرىجىدىن تاشقىرى سۈنئىي ئىدراك
Altman ئۆزىنىڭ «The Gentle Singularity» (يۇمشاق سىنگۇلارلىق) ناملىق بىلوگ ماقالىسىنى مۇنداق باشلايدۇ: «بىز ۋەقە ئۇپۇقىدىن ئۆتۈپ كەتتۇق؛ ئۇچۇش باشلاندى.» ئۇنىڭ قارىشىچە، ئىنسانىيەت رەقەملىك دەرىجىدىن تاشقىرى سۈنئىي ئىدراك (superintelligence) نى ياساشقا يېقىنلاشتى. ئۇ يەنە: «OpenAI ھەممىدىن بۇرۇن دەرىجىدىن تاشقىرى سۈنئىي ئىدراك تەتقىقات شىركىتى» دەپ يازغان.
شۇ ماقالىدە ئۇ بىر ۋاقىت جەدۋىلىنى مۆلچەرلىگەن: 2025-يىلى ھەقىقىي ئەقلىي ئىش قىلالايدىغان agent لار كەلدى؛ 2026-يىلى يېڭى بىلىم بايقىيالايدىغان سىستېمىلار كېلىشى مۇمكىن؛ 2027-يىلى رېئال دۇنيادا ئىش قىلالايدىغان روبوتلار كېلىشى مۇمكىن.
2. ئەرزان ۋە ھەممەيلەنگە ئوچۇق AI
Altman نىڭ ئەڭ كۆپ تەكرارلايدىغان ئىدىيىسى: ئىدراكنىڭ باھاسى ئاخىرىدا توكنىڭ باھاسىغا يېقىنلىشىدۇ — «ھېسابلاپ ئولتۇرۇشقا ئەرزىمەيدىغان دەرىجىدە ئەرزان ئىدراك». ئۇنىڭ پىلانى ئىككى قەدەم: ئالدى بىلەن alignment (AI نى ئىنسانلارنىڭ ھەقىقىي ئارزۇسىغا ماس ھەرىكەت قىلدۇرۇش) مەسىلىسىنى ھەل قىلىش؛ ئاندىن دەرىجىدىن تاشقىرى سۈنئىي ئىدراكنى ئەرزان، كەڭ ئومۇملاشقان ۋە بىرەر ئادەم، شىركەت ياكى دۆلەتنىڭ قولىغا يىغىلىپ قالمايدىغان قىلىش.
ئۇ يەنە بىر ChatGPT سوئالىنىڭ ئوتتۇرىچە تەخمىنەن 0.34 ۋات-سائەت توك ئىشلىتىدىغانلىقىنى يازغان — بۇ بىر ئوچاقنىڭ بىر سېكۇنتتىن سەل كۆپرەك ۋاقىتتا ئىشلىتىدىغان توكىغا تەڭ.
3. زور ھېسابلاش كۈچى ۋە ئېنېرگىيە
Altman نىڭ قارىشىچە، AI غا بولغان ئېھتىياج ئىنسانلار ئويلىغاندىنمۇ كۆپ. 2026-يىلى ئىيۇندا Michigan دىكى بىر Stargate قۇرۇلۇش مەيدانىدا CNBC غا ئۇ: «پات ئارىدا AI سىز ئۈچۈن ئارقا سەپتە توختىماي ئىشلەيدۇ، خىزمىتىڭىزگە ياردەم بېرىدۇ، بارلىق ئۇچۇرلىرىڭىزنى كۆرىدۇ» دېگەن. شۇ مەيداننىڭ ئۆزىلا تەخمىنەن 1 گىگاۋات بولۇپ، ئۇنىڭغا 45–50 مىليارد دوللار ئەتراپىدا مەبلەغ سېلىنىدۇ. ئېنېرگىيە ئۈچۈن ئۇ يادرو بىرىكىش شىركىتى Helion Energy نىڭ مۇدىرىيەت رەئىسى.
4. ئىلىم-پەننى تېزلىتىش
Altman AI نىڭ ئەڭ چوڭ پايدىسى ئىلىم-پەن ئىلگىرىلىشىنى تېزلىتىش دەپ قارايدۇ. Fortune غا ئۇ ماتېرىيال ئىلمى، بىئوتېخنىكا ۋە ئېنېرگىيەنىڭ ھەممىسىنىڭ ئۆزگىرىدىغانلىقىنى، AI نىڭ ياردىمىدە ئاخىرىدا بارلىق كېسەللىكلەرنىڭ داۋالىنىدىغانلىقىغا ئىشىنىدىغانلىقىنى ئېيتقان.
بىخەتەرلىك ۋە باشقۇرۇش ھەققىدىكى قاراشلىرى
خەتەر بار، ئەمما توختىماسلىق كېرەك: 2026-يىلى ئۆكتەبىردە Fortune غا ئۇ: «بىز alignment نى ھەل قىلمىدۇق. مېنىڭچە ھېچقانداق تەجرىبىخانا ئۇنى ھەل قىلمىدى» دېگەن. ئۇ ئون يىل ئىچىدە ئىنسانىيەتنى يوقىتىش خەتىرى 10% بولغان ئىشنى قوبۇل قىلغىلى بولمايدىغانلىقىنى، OpenAI نىڭ بىخەتەرلىك ئۈچۈن تەرەققىياتنى بىر نەچچە ھەپتە توختاتقانلىقىنى ئېيتقان.
يېنىك باشقۇرۇش: Guardian نىڭ خەۋىرىچە، ئۇ Politico غا بەرگەن سۆھبەتتە: «دۇنيا بۇ تېخنىكىنىڭ پايدىسى ئۈچۈن بەزى ناچار ئىشلارنىڭ يۈز بېرىشىنى قوبۇل قىلىشى كېرەك» دېگەن ۋە يېنىك باشقۇرۇشنى تەشەببۇس قىلغان. بۇ سۆز تەنقىدچىلەرنىڭ قاتتىق ئىنكاسىنى قوزغىغان.
تور بىخەتەرلىكى: 2026-يىلى ئۆكتەبىردە Stanford دا ئۇ: «ئەمدى بارلىق كەمتۈكلەرنى بىر-بىرلەپ ئوڭشاپ بولالمايمىز» دەپ، AI ھۇجۇملىرىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن AI نىڭ ئۆزى بىلەن ياسالغان يېڭى خىل مۇداپىئە كېرەكلىكىنى ئېيتقان.
تەنقىد ۋە سوئاللار
ئىشەنچ: 2023-يىلدىكى ئىشتىن بوشىتىلىشى ۋە YC دىن ئايرىلىشى ئەتراپىدىكى مەسىلىلەر سەۋەبىدىن، بەزى كىشىلەر ئۇنىڭ ئوچۇق-يورۇقلۇقىغا گۇمان بىلەن قارايدۇ.
بىخەتەرلىك مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ ئايرىلىشى: 2026-يىلى ئۆكتەبىردە OpenAI نىڭ بىر بىخەتەرلىك مۇتەخەسسىسى «بۇ تېخنىكىنى ياساۋاتقان شىركەتلەر يېتەرلىك ئېھتىياتچان ئەمەس» دەپ شىركەتتىن ئايرىلغان.
پايدا بىلەن مىسسىيە: غەيرى تىجارەت تەتقىقات ئورنى سۈپىتىدە باشلانغان OpenAI ھازىر دۇنيادىكى ئەڭ قىممەتلىك شەخسىي شىركەتلەرنىڭ بىرى. تەنقىدچىلەر پۇل بېسىمىنىڭ بىخەتەرلىككە تەسىر كۆرسىتىشىدىن ئەنسىرەيدۇ.
Elon Musk بىلەن تالاش: Musk OpenAI نى بىرلىكتە قۇرغان بولسىمۇ، كېيىن Altman ۋە OpenAI نى قۇرۇلۇش ۋەدىسىنى بۇزدى دەپ سوتقا بەرگەن؛ Guardian نىڭ خەۋىرىچە، بۇ دەۋا 2026-يىلى رەت قىلىنغان.
Worldcoin: ئۇ قۇرۇشقا قاتناشقان Tools for Humanity نىڭ كۆز قارىچۇقىنى سكانىرلايدىغان Worldcoin تۈرى، بىئولوگىيەلىك ئۇچۇر مەخپىيەتلىكى سەۋەبىدىن بىر قانچە دۆلەتتە تەكشۈرۈلگەن ياكى توختىتىلغان.
ئاددىي ئىشلەتكۈچىلەر ئۈچۈن مەنىسى
Altman نىڭ «AI نى كەڭ ۋە ئەرزان قىلىش» ئىدىيىسىنىڭ ئەمەلىي نەتىجىسىنى ChatGPT نىڭ ھەقسىز نۇسخىسىدا كۆرەلەيسىز: نۇرغۇن ئىقتىدارلار ئالدى بىلەن پۇللۇق پىلانلاردا چىقىپ، كېيىن ھەقسىز ئىشلەتكۈچىلەرگىمۇ ئېچىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئۇنىڭ «AI بارلىق ئۇچۇرلىرىڭىزنى كۆرۈپ، سىز ئۈچۈن ئارقا سەپتە ئىشلەيدۇ» دېگەن كەلگۈسى تەسەۋۋۇرى شەخسىي مەخپىيەتلىك ھەققىدە مۇھىم سوئاللارنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. AI غا نېمىلەرنى يازماسلىق كېرەكلىكى ھەققىدە تۆۋەندىكى مەخپىيەتلىك ماقالىمىزنى ئوقۇڭ.
ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن
Altman نىڭ ھېكايىسىدە ئۇيغۇر قېرىنداشلار ئۈچۈن ئىككى ساۋاق بار. بىرىنچى: ئۇ مەشھۇر ئۇنىۋېرسىتېتنى تاشلاپ 19 يېشىدا شىركەت قۇرغان، تۇنجى شىركىتى چوڭ مۇۋەپپەقىيەت قازانمىغان. ئەمما ئۇ شۇ تەجرىبىدىن ئۆگىنىپ، كېيىن باشقا ياش شىركەت قۇرغۇچىلارغا يول كۆرسىتىدىغان ئادەمگە ئايلانغان. مەغلۇبىيەت — ئاخىرلىشىش ئەمەس، دەرس.
ئىككىنچى: ئۇ دەرىجىدىن تاشقىرى سۈنئىي ئىدراكنىڭ «بىرەر ئادەم، شىركەت ياكى دۆلەتنىڭ قولىغا يىغىلىپ قالماسلىقى» كېرەكلىكىنى يازغان. بۇ ئىدىيە ئەمەلگە ئاشامدۇ-يوق، كېيىن بىلىنىدۇ. ئەمما بىز ئۈچۈن خۇلاسە ئېنىق: ChatGPT ئۇيغۇرچىنى قانچە ياخشى چۈشەنسە، ئۇيغۇرلار بۇ تېخنىكىدىن شۇنچە كۆپ پايدىلىنالايدۇ. ئۇيغۇرچە ئوچۇق تېكىست، ئاۋاز ۋە سانلىق مەلۇمات ياساش، شۇنداقلا AI بىخەتەرلىكى ۋە ئادىللىقى ھەققىدە ئۆز تىلىمىزدا ئويلىنىش — بۇ بىزنىڭ قولىمىزدىكى ئىش.
ئېسىڭىزدە بولسۇن
Sam Altman — 19 يېشىدا ئوقۇشنى تاشلاپ شىركەت قۇرغان، YC دا مىڭلىغان شىركەت قۇرغۇچىغا يول كۆرسەتكەن، ChatGPT ئارقىلىق AI نى دۇنيادىكى نەچچە يۈز مىليون ئادەمنىڭ كۈندىلىك قورالىغا ئايلاندۇرغان ئادەم. ئۇنىڭ مەقسىتى ئېنىق: دەرىجىدىن تاشقىرى سۈنئىي ئىدراكنى ياساش ۋە ئۇنى توكتەك ئەرزان قىلىش. ئەمما بۇ يولدا بىخەتەرلىك، ئىشەنچ ۋە پۇل بېسىمى ھەققىدىكى سوئاللار تېخى جاۋابسىز. يۈرۈشلۈك ماقالىنىڭ كېيىنكى قىسمىدا Anthropic نىڭ رەھبىرى Dario Amodei نى تونۇشتۇرىمىز.
مەنبە: Wikipedia — Sam Altmanمەنبە: OpenAI — Sam Altman returns as CEO, OpenAI has a new initial boardمەنبە: AP News — OpenAI brings back Sam Altman as CEO days after being firedمەنبە: OpenAI — Our structureمەنبە: OpenAI — Accelerating the next phase of AI ($122B funding)مەنبە: OpenAI — Building the compute infrastructure for the Intelligence Age (Stargate)مەنبە: Sam Altman — The Gentle Singularityمەنبە: CNBC — Sam Altman speaks with David Faber at Stargate Michiganمەنبە: Fortune — Can superintelligence ever be controlled? Sam Altman on AI safetyمەنبە: The Guardian — Accept 'bad things' in return for benefits of AI, says Sam Altmanمەنبە: The Next Web — Sam Altman says AI means we can no longer just patch all the bugsJensen Huang ۋە NVIDIA — AI دەۋرىنىڭ ماتورىنى ياسىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟OpenAI & ChatGPT — ئۇيغۇرچە تولۇق قوللانماAnthropic & Claude — ئۇيغۇرچە تولۇق قوللانماAI بىلەن پاراڭ ۋە شەخسىي مەخپىيەتلىك — يازغانلىرىڭىز نەگە بارىدۇ؟AI Agents — قانداق قۇرۇش ۋە باشقۇرۇشئۇيغۇر تىلى ۋە AI — تۆۋەن مەنبەلىك تىل مەسىلىسى