ChatGPT، Claude، Gemini ۋە Grok — بۇلار ئوخشىمىغان شىركەتلەرنىڭ مەھسۇلاتى. ئەمما ئۇلارنى تەربىيىلەيدىغان ۋە ئىشلىتىدىغان ھېسابلاش كۈچىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى بىرلا شىركەتنىڭ چىپلىرىدىن كېلىدۇ: NVIDIA. بۇ شىركەتنى 1993-يىلدىن بۇيان باشقۇرۇپ كېلىۋاتقان ئادەم — Jensen Huang (جېنسېن خۇاڭ).
Jensen Huang ۋە NVIDIA — AI دەۋرىنىڭ ماتورىنى ياسىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟
بۇ ماقالە «AI رەھبەرلىرى» يۈرۈشلۈك ماقالىلىرىنىڭ بىرىنچىسى. ھەر بىر ماقالىدە بىر رەھبەرنىڭ كىملىكى، ھايات يولى، مەقسىتى ۋە AI نى قەيەرگە ئېلىپ بارماقچى ئىكەنلىكىنى ئاددىي ئۇيغۇرچە چۈشەندۈرىمىز. ئۇچۇرلار NVIDIA نىڭ رەسمىي بەتلىرى ۋە ئىشەنچلىك خەۋەر مەنبەلىرىگە تايىنىدۇ؛ 2026-يىلى ئۆكتەبىردىكى ھالەت.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
| تۈر | ئۇچۇر |
|---|---|
| ئىسمى | Jensen Huang (جېنسېن خۇاڭ) |
| تۇغۇلغان | 1963-يىلى، تەيۋەن |
| مائارىپ | Oregon State University (ئېلېكتر ئىنژېنېرلىقى، 1984)؛ Stanford University (ماگىستىر) |
| ۋەزىپىسى | NVIDIA نىڭ قۇرغۇچىسى، پرېزىدېنتى ۋە CEO سى (1993-يىلدىن بۇيان) |
| شىركىتى | NVIDIA — GPU، AI چىپلىرى ۋە سانلىق مەلۇمات مەركىزى سىستېمىلىرى |
| 2026-يىلى | ئامېرىكا پرېزىدېنتىنىڭ ئىلىم-پەن ۋە تېخنىكا مەسلىھەتچىلەر كېڭىشى (PCAST) گە ئەزا بولۇپ تەيىنلەنگەن |
بالىلىق: تەيۋەندىن كېنتۇكىغىچە
Jensen Huang 1963-يىلى تەيۋەندە تۇغۇلغان، بالىلىقىنىڭ بىر قىسمى تايلاند دۆلىتىدە ئۆتكەن. 1973-يىلى شۇ يەردىكى ئىجتىمائىي داۋالغۇش سەۋەبىدىن، ئاتا-ئانىسى ئۇنى ۋە ئاكىسىنى ئامېرىكىغا ئەۋەتىدۇ. ئۇ چاغدا Huang ئاران 9 ياشتا ئىدى.
ئامېرىكىدىكى تۇغقانلىرى ئىككى بالىنى كېنتۇكى شىتاتىنىڭ تاغلىق رايونىدىكى Oneida Baptist Institute دېگەن كىچىك ئىچكى مەكتەپكە ئورۇنلاشتۇرىدۇ. NPR نىڭ خەۋىرىچە، ئۇ چاغدا بۇ مەكتەپ قائىدىگە بويسۇنمايدىغان بالىلار ئەۋەتىلىدىغان قاتتىق تەرتىپلىك جاي ئىدى. كىچىك Huang ھاجەتخانا تازىلاش ۋەزىپىسىنى ئالىدۇ؛ باشقا بالىلار ناھايىتى قوپال ئىدى. ئەمما ئۇ كېيىن بۇ يىللارنى ئەسلەپ: «ئۇ يەردە ناھايىتى جاپالىق ئىشلىدۇق، جاپالىق ئوقۇدۇق» دېگەن ۋە ئۇ يەردىكى ۋاقتىنى ياخشى كۆرگەنلىكىنى ئېيتقان.
كېيىن ئائىلىسى Oregon شىتاتىدا جەم بولىدۇ. Huang 15 يېشىدىن باشلاپ Denny's رېستورانىدا قاچا يۇيۇش، ئۈستەل يىغىشتۇرۇش ۋە كۈتكۈچىلىك قىلىپ ئىشلەيدۇ. 16 يېشىدا Oregon State University غا كىرىپ ئېلېكتر ئىنژېنېرلىقى ئوقۇيدۇ، 1984-يىلى پۈتتۈرىدۇ، ئاندىن Stanford دا ماگىستىرلىق ئۇنۋانى ئالىدۇ. NVIDIA نى قۇرۇشتىن بۇرۇن AMD ۋە LSI Logic شىركەتلىرىدە چىپ ساھەسىدە ئىشلىگەن.
Denny's تىكى ئۈستەلدىن باشلانغان شىركەت
1993-يىلى، 30 ياشلىق Huang ئىككى دوستى — Chris Malachowsky ۋە Curtis Priem بىلەن San Jose دىكى بىر Denny's رېستورانىدا ئولتۇرۇپ، شەخسىي كومپيۇتېرلاردا رېئال 3D گرافىكا كۆرسىتەلەيدىغان چىپ ياساش ئىدىيىسىنى مۇزاكىرە قىلىدۇ. NVIDIA 1993-يىلى 5-ئاپرېلدا رەسمىي قۇرۇلىدۇ. Huang كېيىن CBS نىڭ «60 Minutes» پروگراممىسىغا: «راستىنى ئېيتسام، ئۇنى قانداق قىلىشنى بىلمەيتتىم، ئۇلارمۇ بىلمەيتتى» دېگەن.
ئىش ئاسان باشلانمىدى. 1995-يىلى چىققان تۇنجى چىپ NV1 مەغلۇپ بولۇپ، شىركەت بانكروت بولۇشقا تاس قالىدۇ. 1997-يىلى چىققان RIVA 128 ئوڭۇشلۇق بولۇپ، شىركەتنى قۇتقۇزىدۇ. ئاندىن ئۈچ مۇھىم قەدەم كېلىدۇ:
1999 — GPU: NVIDIA نىڭ تارىخ بېتىگە كۆرە، شىركەت GPU (گرافىكا بىر تەرەپ قىلغۇچ) نى ئىجاد قىلىدۇ. GPU نىڭ ئىچىدە نۇرغۇن كىچىك يادرو بار، ئۇلار نۇرغۇن ھېسابنى بىرلا ۋاقىتتا قىلىدۇ.
2006 — CUDA: GPU نى ئويۇنلا ئەمەس، ئىلىم-پەن ۋە ھەر خىل ھېسابلاش ئۈچۈنمۇ پروگرامما تۈزگىلى بولىدىغان قىلىدۇ. بۈگۈن مىليونلىغان پروگراممىچى CUDA ئۈستىدە ئىشلەيدۇ.
2012 — AlexNet: NVIDIA GPU لىرى بىلەن تەربىيىلەنگەن AlexNet نېرۋا تورى رەسىم تونۇشتا زور ئىلگىرىلەش قازىنىپ، ھازىرقى AI دەۋرىنى باشلاپ بېرىدۇ.
Huang نىڭ ئەڭ چوڭ قارارى شۇ ئىدى: GPU پەقەت ئويۇن كارتىسى ئەمەس، كەلگۈسى كومپيۇتېرنىڭ يۈرىكى. ئۇ بۇنى «تېزلىتىلگەن ھېسابلاش» (accelerated computing) دەپ ئاتايدۇ. AI نى تەربىيىلەش دەل مۇشۇنداق نۇرغۇن ھېسابنى بىرلا ۋاقىتتا قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇڭا AI دولقۇنى كەلگەندە، NVIDIA نىڭ چىپلىرى ۋە CUDA يۇمشاق دېتالى ئالدىن تەييار ئىدى.
بۈگۈنكى NVIDIA: رەقەملەر
NVIDIA ئەمدى ئويۇن كارتىسى شىركىتىدىن كۆرە، AI ئۇل ئەسلىھە شىركىتىگە ئايلاندى. 2026-يىلى 26-ئاۋغۇست ئېلان قىلىنغان رەسمىي دوكلاتقا كۆرە:
2026-يىلى 26-ئىيۇلدا ئاخىرلاشقان پەسىلدە (مالىيە يىلى 2027 نىڭ ئىككىنچى پەسلى) كىرىمى 96.2 مىليارد دوللار بولۇپ، ئالدىنقى يىلىنىڭ ئوخشاش مەزگىلىدىن 106% ئاشقان.
بۇنىڭ 89.0 مىليارد دوللىرى سانلىق مەلۇمات مەركىزى (data center) سىستېمىلىرىدىن كەلگەن — يەنى كىرىمىنىڭ تەخمىنەن 92% ى.
كېيىنكى پەسىل ئۈچۈن مۆلچەرى 108 مىليارد دوللار (±2%). بۇ مۆلچەرگە خىتايدىن كېلىدىغان سانلىق مەلۇمات مەركىزى ھېسابلاش كىرىمى كىرگۈزۈلمىگەن.
يېڭى ئەۋلاد Vera Rubin سۇپىسى تولۇق ئىشلەپچىقىرىشقا كىرگەن؛ AI agent لار ئۈچۈن ياسالغان Vera CPU مۇ ئېلان قىلىنغان.
ئۇ نېمە ئىستەيدۇ؟ تۆت چوڭ مەقسەت
Huang نىڭ نۇتۇقلىرىدا قايتا-قايتا تىلغا ئېلىنىدىغان تۆت ئىدىيە بار:
1. AI زاۋۇتلىرى: توكتىن token ئىشلەپچىقىرىش
Huang نىڭ قارىشىچە، كەلگۈسىدىكى سانلىق مەلۇمات مەركەزلىرى ھۆججەت ساقلايدىغان ئامبار ئەمەس، بەلكى «AI زاۋۇتى» (AI factory) بولىدۇ: ئۇلار توك ئىستېمال قىلىپ، token — يەنى AI يازغان سۆز ۋە جاۋابنىڭ كىچىك بۆلەكلىرىنى — ئىشلەپچىقىرىدۇ. ئۇنىڭ ئۆلچىمى ئاددىي: ئوخشاش توك بىلەن قانچە كۆپ token ئىشلەپچىقىرىلسا، شۇنچە ياخشى.
2026-يىلى مارتتىكى GTC يىغىنىدا ئۇ AI نىڭ تەرەققىياتىنى مۇنداق خۇلاسىلىگەن: «مەزمۇن ياسىيالايدىغان AI ئويلىنالايدىغان AI غا، ئويلىنالايدىغان AI ئىش قىلالايدىغان AI غا ئايلاندى.» ئۇ يەنە: «Token لار سىلەرنىڭ يېڭى تاۋىرىڭلار» دېگەن ۋە Blackwell ۋە Rubin سىستېمىلىرىغا 2027-يىلىغىچە كەم دېگەندە 1 تىرىليون دوللارلىق تەلەپ كۆرۈۋاتقانلىقىنى ئېيتقان.
2. AI agent لار
Huang AI نىڭ كېيىنكى باسقۇچىنى پەقەت سوئالغا جاۋاب بېرىدىغان پاراڭ ئەپى ئەمەس، بەلكى ئۆزى ئىش قىلىدىغان agent لار دەپ قارايدۇ. GTC 2026 دا ئۇ ئوچۇق كودلۇق agent تۈرى OpenClaw نى HTML دەك چوڭ ئىش دەپ باھالاپ، NVIDIA نىڭ ئۆز نۇسخىسى NemoClaw نى تونۇشتۇرغان ۋە agent لارنىڭ بىخەتەرلىكىنى ئاساسلىق مەسىلە دەپ كۆرسەتكەن.
3. Physical AI: روبوتلار ۋە ماشىنىلار
Huang نىڭ يەنە بىر چوڭ مەقسىتى — AI نى ئېكراندىن چىقىرىپ، رېئال دۇنياغا ئېلىپ كىرىش: روبوت، ئۆزى ماڭىدىغان ماشىنا ۋە ئاقىللىق زاۋۇت. 2026-يىلى يانۋاردىكى CES كۆرگەزمىسىدە ئۇ: «روبوت تېخنىكىسىنىڭ ChatGPT پەيتى يېتىپ كەلدى» دېگەن. NVIDIA روبوتلارنى ئۆگىتىش ئۈچۈن Cosmos ۋە Isaac GR00T قاتارلىق ئوچۇق مودېللارنى ئېلان قىلغان.
4. Sovereign AI: ھەر بىر دۆلەتنىڭ ئۆز AI سى
Huang نىڭ «sovereign AI» (مۇستەقىل AI) ئىدىيىسى بويىچە، ھەر بىر دۆلەت ئۆز AI ئۇل ئەسلىھەسى، سانلىق مەلۇماتى ۋە مودېللىرىغا ئىگە بولۇشى، باشقا دۆلەتلەرنىڭ چوڭ شىركەتلىرىگە تايىنىپ قالماسلىقى كېرەك. 2026-يىلى ئۆكتەبىردە ئۇ ياۋروپانى ئايلىنىپ، 21-ئۆكتەبىر Berlin دىكى GTC يىغىنىدا نۇتۇق سۆزلىدى. Axios نىڭ خەۋىرىچە، NVIDIA ياۋروپادا تەخمىنەن 10 مىليارد دوللارلىق مەبلەغ سېلىش پىلانىنى ئېلىپ بارماقتا.
23-ئۆكتەبىر Huang تۇنجى قېتىم قازاقىستانغا بېرىپ، بۇ دۆلەتنىڭ پۈتۈن ياۋروپاغا مۇلازىمەت قىلىدىغان AI ھېسابلاش مەركىزى بولالايدىغانلىقىنى ئېيتتى. CNBC نىڭ خەۋىرىچە، ئۇ ھەر بىر دۆلەتنىڭ AI مۇلازىمىتىنى ئۆز ئىچىدە تەمىنلىيەلەيدىغان ئۇل ئەسلىھەگە ئىگە بولۇشى ۋە بۇ تېخنىكىنى ئۆز تىلى ۋە مەدەنىيىتىگە ماسلاشتۇرۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىگەن.
AI ھەققىدىكى باشقا قاراشلىرى
خىزمەت: 2025-يىلى Milken يىغىنىدا ئۇ: «سىز خىزمىتىڭىزنى AI غا ئەمەس، AI ئىشلىتىدىغان ئادەمگە ئۇتتۇرۇپ قويىسىز» دېگەن.
باشقۇرۇش ۋە قانۇن: Huang AI نى قاتتىق باشقۇرۇشقا قارشى تۇرىدىغان رەھبەرلەرنىڭ بىرى. Axios نىڭ خەۋىرىچە، ئۇ گېرمانىيەدە: «سانائەت گۈللەنمىسە، باشقۇرىدىغان نەرسىمۇ قالمايدۇ» دېگەن.
بىخەتەرلىك: شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئۇ 2026-يىلى ئۆكتەبىردە CNBC غا AI نىڭ «خەتەرلىك بولۇشى مۇمكىن» ئىكەنلىكىنى، ئامېرىكا بىلەن خىتاي تەتقىقاتچىلىرىنىڭ AI بىخەتەرلىكى ھەققىدە دىئالوگ قىلىشى كېرەكلىكىنى ئېيتقان. CNBC نىڭ يېزىشىچە، بۇ نۇقتىدا ئۇ Sam Altman ۋە Dario Amodei دىن پەرقلىنىدۇ: ئۇلار تېخىمۇ كۆپ باشقۇرۇشنى تەلەپ قىلغان.
تەنقىد ۋە سوئاللار
AI كۆپۈكى (bubble): بەزى ئانالىزچىلار AI غا سېلىنىۋاتقان زور مەبلەغنىڭ كۆپۈك بولۇپ قېلىشىدىن ئەنسىرەيدۇ. Huang بولسا تەلەپنىڭ ھەقىقىي ئىكەنلىكىنى، ھېسابلاش كۈچىنىڭ يەنىلا يېتىشمەيدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
توك: AI زاۋۇتلىرى ناھايىتى كۆپ توك ئىستېمال قىلىدۇ. توك تەمىناتى AI نىڭ كېڭىيىشىدىكى ئەڭ چوڭ چەكلىمىلەرنىڭ بىرىگە ئايلاندى؛ Huang نىڭ «ھەر ۋاتت توكقا كۆپرەك token» دېگەن ئۆلچىمى دەل شۇنىڭدىن كەلگەن.
بىر شىركەتكە تايىنىش: نۇرغۇن AI شىركەتلىرى NVIDIA نىڭ چىپلىرىغا تايىنىدۇ. شۇڭا NVIDIA نىڭ باھاسى، تەمىناتى ۋە ئېكسپورت چەكلىمىلىرى پۈتكۈل AI ساھەسىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
ئاددىي ئىشلەتكۈچىلەر ئۈچۈن مەنىسى
ChatGPT دىن سوئال سورىغىنىڭىزدا ياكى تېلېفونىڭىزدىكى بىر ئەپ رەسىم ياسىغاندا، جاۋاب كۆپىنچە يىراقتىكى بىر سانلىق مەلۇمات مەركىزىدە ھېسابلىنىدۇ — ۋە ئۇ يەردە كۆپ ھاللاردا NVIDIA چىپلىرى ئىشلەيدۇ. AI نىڭ تېزلىكى، باھاسى ۋە ھەقسىز نۇسخىلارنىڭ چەكلىمىسى قىسمەن مۇشۇ چىپلارنىڭ قانچىلىك كۆپ ۋە ئەرزان بولۇشىغا باغلىق. Huang نىڭ token نىڭ تەننەرخىنى تۆۋەنلىتىش مەقسىتى ئەمەلگە ئاشسا، AI مۇلازىمەتلىرى تېخىمۇ ئەرزان ۋە كەڭ ئومۇملىشىشى مۇمكىن.
كومپيۇتېرىڭىزدا NVIDIA ئويۇن كارتىسى بولسا، ئۇنىڭ بىلەن ئوچۇق كودلۇق AI مودېللىرىنى ئۆز كومپيۇتېرىڭىزدا، تورغا چىقماي ئىشلەتسىڭىز بولىدۇ. بۇ ھەققىدە تۆۋەندىكى Ollama ماقالىمىزنى ئوقۇڭ.
ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن
Huang نىڭ ھېكايىسىدە ئۇيغۇر قېرىنداشلار ئۈچۈن ئىككى ساۋاق بار. بىرىنچى: ئۇ 9 يېشىدا يات بىر دۆلەتكە كېلىپ، قىيىن مەكتەپتە ئوقۇغان، رېستوراندا قاچا يۇيۇپ ئىشلىگەن كۆچمەن بالا ئىدى. چەتئەللەردە ياشاۋاتقان نۇرغۇن ئۇيغۇر ياشلىرى ئۈچۈن بۇ تونۇش ھېكايە: باشلىنىش نۇقتىسى تۆۋەن بولسىمۇ، ئىلىم ۋە جاپالىق ئىشلەش ئارقىلىق يىراققا بارغىلى بولىدۇ.
ئىككىنچى: ئۇنىڭ ھەر بىر دۆلەت AI نى ئۆز تىلى ۋە مەدەنىيىتىگە ماسلاشتۇرۇشى كېرەك دېگەن قارىشى دۆلەتلەر ئۈچۈن ئېيتىلغان بولسىمۇ، ئۇيغۇر تىلىغىمۇ ئوخشاشلا مۇناسىۋەتلىك. بىزدە مىليارد دوللارلىق سانلىق مەلۇمات مەركىزى يوق؛ ئەمما بىزنىڭ كۈچىمىز باشقا يەردە: ئۇيغۇرچە يېزىلغان سۈپەتلىك تېكىست، ئاۋاز خاتىرىلىرى ۋە ئوچۇق سانلىق مەلۇمات. ئوچۇق مودېللار ۋە ئۇيغۇرچە سانلىق مەلۇمات قانچە كۆپ بولسا، دۇنيادىكى AI لار ئۇيغۇرچىنى شۇنچە ياخشى چۈشىنىدۇ.
ئېسىڭىزدە بولسۇن
Jensen Huang — Denny's تا قاچا يۇيۇشتىن باشلاپ، دۇنيادىكى ئەڭ قىممەتلىك شىركەتلەرنىڭ بىرىنى باشقۇرۇشقىچە بولغان يولنى بېسىپ ئۆتكەن ئادەم. ئۇنىڭ مەقسىتى ئېنىق: سانلىق مەلۇمات مەركەزلىرىنى AI زاۋۇتلىرىغا، ھەر بىر دۆلەتنى ئۆز AI سىنى ئىشلەپچىقارغۇچىغا، ماشىنىلارنى ئاقىللىق روبوتلارغا ئايلاندۇرۇش — ھەممىسى NVIDIA نىڭ چىپلىرى ئۈستىدە. يۈرۈشلۈك ماقالىنىڭ كېيىنكى قىسمىدا OpenAI نىڭ رەھبىرى Sam Altman نى تونۇشتۇرىمىز.
مەنبە: NVIDIA Newsroom — Jensen Huang, Founder & CEOمەنبە: NVIDIA — Our History: Innovations Over the Yearsمەنبە: NPR — Tech Pioneer Channels Hard Lessons Into Silicon Valley Successمەنبە: Oregon State University — Doing important, hard work you loveمەنبە: CNBC — Jensen Huang started Nvidia at a Denny's breakfast boothمەنبە: NVIDIA — Financial Results for Second Quarter Fiscal 2027مەنبە: SiliconANGLE — Jensen Huang outlines vision for agents and the AI factory (GTC 2026)مەنبە: NVIDIA Newsroom — New Physical AI Models (CES 2026)مەنبە: Axios — Nvidia's Jensen Huang targets Europe with multibillion-dollar AI planمەنبە: CNBC — Nvidia's Huang heads to Kazakhstan for the first timeمەنبە: CNBC — Huang urges U.S.-China dialogue on 'potentially dangerous' AIمەنبە: CNBC — You'll 'lose your job to somebody who uses AI'OpenAI & ChatGPT — ئۇيغۇرچە تولۇق قوللانماAnthropic & Claude — ئۇيغۇرچە تولۇق قوللانماGoogle Gemini — ئۇيغۇرچە تولۇق قوللانماGrok ۋە xAI — 2026-يىلىدىكى قوللانماAI Agents — قانداق قۇرۇش ۋە باشقۇرۇشOllama ۋە يەرلىك LLM — Gemma 4، Qwen3.5ئوچۇق ئېغىرلىقلىق LLM لار — DeepSeek، Qwen، Meta، Mistral (2026)ئۇيغۇر تىلى ۋە AI — تۆۋەن مەنبەلىك تىل مەسىلىسى