2016-يىلى AlphaGo گو ئۇستازى Lee Sedol نى يەڭدى؛ 2020-يىللىرى AlphaFold ئاقسىل قۇرۇلمىسىنى ئالدىن پەرەز قىلىپ دۇنيا بويىچە مىليونلىغان تەتقىقاتچىغا ئېچىۋېتىلدى؛ 2024-يىلى بۇ ئىش ئۈچۈن خىمىيە نوبېل مۇكاپاتى بېرىلدى. بۇلارنىڭ ئارقىسىدا تۇرغان ئادەم — Demis Hassabis (دېمىس خاسابىس). ئۇ شاھماتتىن ئويۇن دىزاينىغا، ئاندىن DeepMind ۋە Google غا يېتىپ كەلگەن، ھازىر Alphabet نىڭ باش ئالىمى.
Demis Hassabis ۋە Google DeepMind — AlphaGo دىن Nobel مۇكاپاتىغىچە، ئۇ نېمە ئىستەيدۇ؟
بۇ ماقالە «AI رەھبەرلىرى» يۈرۈشلۈك ماقالىلىرىنىڭ تۆتىنچىسى (بىرىنچىسى Jensen Huang، ئىككىنچىسى Sam Altman، ئۈچىنچىسى Dario Amodei ھەققىدە ئىدى). ھەر بىر ماقالىدە بىر رەھبەرنىڭ كىملىكى، ھايات يولى، مەقسىتى ۋە سۈنئىي ئىدراكنى قەيەرگە ئېلىپ بارماقچى ئىكەنلىكىنى ئاددىي ئۇيغۇرچە چۈشەندۈرىمىز. ئۇچۇرلار NobelPrize.org، DeepMind ۋە Google نىڭ رەسمىي بېتى، Reuters ۋە The Guardian قاتارلىق مەنبەلەرگە تايىنىدۇ؛ 2026-يىلى نويابىر بېشىدىكى ھالەت.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
| تۈر | ئۇچۇر |
|---|---|
| ئىسمى | Demis Hassabis (دېمىس خاسابىس) |
| تۇغۇلغان | 1976-يىلى 27-ئىيۇل، لوندون، ئەنگلىيە؛ دادىسى گىرېتسىيەلىك سىپرۇسلۇق، ئانىسى خىتاي سىڭگاپورلۇق |
| مائارىپ | Cambridge دا كومپيۇتېر ئىلمى بويىچە قوشىنچى دەرىجە (double first)؛ UCL دا بىلىش نېرۋا ئىلمى بويىچە دوكتور (PhD، 2009، يېتەكچى: Eleanor Maguire) |
| ۋەزىپىسى | Google DeepMind نىڭ رەئىسى ۋە Alphabet نىڭ باش ئالىمى (2026-يىلى ئاۋغۇستتىن)؛ Isomorphic Labs نى داۋاملىق باشقۇرىدۇ |
| ئىلگىرىكى ۋەزىپىسى | DeepMind نىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى ۋە CEO سى (2010–2026)؛ ئۇنىڭدىن بۇرۇن Bullfrog، Lionhead، Elixir Studios |
| مۇكاپاتلار | 2024-يىلى خىمىيە نوبېل مۇكاپاتى (John Jumper بىلەن)؛ 2024-يىلى شۆھرەتلىكلىك (Knight)؛ Time 100؛ 2025-يىلى Time «يىلنىڭ كىشىسى» — Architects of AI كوللېكتىپى |
بالىلىق، شاھمات ۋە ئويۇن دىزاينى
Demis Hassabis 1976-يىلى 27-ئىيۇل لوندوندا تۇغۇلغان. دادىسى گىرېتسىيەلىك سىپرۇسلۇق، ئانىسى خىتاي سىڭگاپورلۇق. ئۇ تەخمىنەن 13 يېشىدا شاھمات ئۇستازى (master) دەرىجىسىگە يەتكەن. 17 يېشىدا Bullfrog شىركىتىدە Theme Park (1994) ئويۇنىنىڭ دىزاينىغا قاتناشقان — بۇ ئۇنىڭ بالىلىقتىنلا سىستېما، قانۇن ۋە ئويۇنچى ھەرىكىتىنى بىرلىكتە ئويلىغانلىقىنىڭ بەلگىسى.
ئۇ Cambridge ئۇنىۋېرسىتېتىدا كومپيۇتېر ئىلمىنى قوشىنچى دەرىجە (double first) بىلەن تاماملىغان. كېيىن Lionhead دا ئىشلەپ، ئاندىن Elixir Studios نى قۇرغان. ئويۇن سانائىتىدىن كېيىن ئۇ ئىلىم يولىغا قايتىپ، University College London (UCL) دا بىلىش نېرۋا ئىلمى (cognitive neuroscience) بويىچە دوكتورلۇق ئوقۇغان؛ 2009-يىلى Eleanor Maguire نىڭ يېتەكچىلىكىدە PhD ئالغان. بۇ يول — ئويۇن، ئەقىل ۋە كومپيۇتېر — كېيىنكى DeepMind نىڭ يىلتىزى بولدى.
DeepMind نىڭ قۇرۇلۇشى ۋە Google
2010-يىلى Hassabis Shane Legg ۋە Mustafa Suleyman بىلەن بىللە DeepMind نى قۇردى. مەقسەت ئاددىي ئەمما چوڭ ئىدى: ئومۇمىي سۈنئىي ئىدراك (AGI) نى قۇرۇش — يەنى پەقەت بىر ئويۇن ياكى بىر ۋەزىپىگە ئەمەس، كۆپ ساھەدە ئۆگىنەلەيدىغان سىستېما. 2014-يىلى Google DeepMind نى تەخمىنەن 400 مىليون فوندستېرلىڭغا سېتىۋالدى. بۇ سېتىۋېلىش Hassabis كە ئەنئەنىۋى تەتقىقاتتىن چوڭ ھېسابلاش كۈچى ۋە كەڭ قوللىنىش مەيدانى بەردى.
ئويۇندىن ئىلىم-پەنگە: AlphaGo ۋە AlphaFold
DeepMind ئالدى بىلەن ئويۇنلاردا كۈچ سىنىدى. 2016-يىلى AlphaGo گو ئۇستازى Lee Sedol نى يەڭدى — بۇ كۆپچىلىك كۈتكەندىن بالدۇرراق بولدى ۋە سۈنئىي ئىدراكنىڭ مۇرەككەپ ئىستراتېگىيەلىك ئويۇنلاردا ئىنساندىن ئېشىپ كېتەلەيدىغانلىقىنى دۇنياغا كۆرسەتتى. ئويۇن پەقەت باشلىنىش ئىدى؛ Hassabis نىڭ نىشانى ئىلىم-پەن ئىدى.
AlphaFold2 ئاقسىل قۇرۇلمىسىنى ئالدىن پەرەز قىلىش مەسىلىسىدە چوڭ بۆسۈش قىلدى. DeepMind نىڭ نوبېل بىلوگىغا قارىغاندا، AlphaFold ساندانىنى 2 مىليوندىن ئارتۇق تەتقىقاتچى / 190 دۆلەت ئىشلىتىدۇ. بۇ، بىر AI نەتىجىسىنىڭ پەقەت شىركەت ئىچىدە قالماي، پۈتۈن ئىلىم جەمئىيىتىگە ئېچىۋېتىلگەنلىكىنىڭ مىسالى.
2024: خىمىيە نوبېل مۇكاپاتى
2024-يىلى Hassabis John Jumper بىلەن بىللە ئاقسىل قۇرۇلمىسىنى ئالدىن پەرەز قىلىش ئۈچۈن خىمىيە نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشتى. NobelPrize.org نىڭ ئۇچۇرىغا قارىغاندا، مۇكاپاتنىڭ يېرىمى David Baker غا (ئاقسىل لايىھىلەش)، يەنە يېرىمى Hassabis ۋە Jumper غا بېرىلگەن — ھەر بىرى شۇ يېرىمىنىڭ چارەك قىسمىنى ئالىدۇ. بۇ، سۈنئىي ئىدراكنىڭ ئىلىم-پەندىكى ئەمەلىي تۆھپىسىنىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە ئېتىراپ قىلىنغانلىقى.
شۇ يىلى ئۇ شۆھرەتلىكلىك (knight) ئۇنۋانىغا ئېرىشتى؛ Time ژۇرنىلىنىڭ ئەڭ تەسىرلىك 100 ئادەم تىزىملىكىگە كىردى. 2025-يىلى Time «يىلنىڭ كىشىسى» نى Architects of AI كوللېكتىپى قىلىپ تاللىغاندا، Hassabis شۇ گۇرۇپپىنىڭ ئەزاسى ئىدى.
2026: Alphabet باش ئالىمى ۋە DeepMind رەئىسى
2026-يىلى ئاۋغۇستتا Google / Alphabet AI رەھبەرلىك قۇرۇلمىسىنى ئۆزگەرتتى. Hassabis DeepMind نىڭ كۈندىلىك CEO لىقىدىن چەكنىپ، Google DeepMind نىڭ رەئىسى ۋە Alphabet نىڭ باش ئالىمى (Chief Scientist) بولدى. كۈندىلىك باشقۇرۇشنى Koray Kavukcuoglu SVP سۈپىتىدە ئالدى. Hassabis Isomorphic Labs نى داۋاملىق باشقۇرىدۇ — بۇ شىركەت AlphaFold تېخنىكىسىنى دورا تەتقىقاتىغا ئىشلىتىدۇ. بۇ ئۆزگىرىش Google نىڭ رەسمىي بىلوگى، Reuters (2026-08-05) ۋە The Guardian دا خەۋەر قىلىنغان.
ئاددىي قىلىپ ئېيتقاندا: ئۇ كۈندىلىك مەشغۇلاتتىن چىقىپ، پۈتۈن Alphabet نىڭ سۈنئىي ئىدراك ئىستراتېگىيەسى ۋە ئىلىم يۆنىلىشىگە تېخىمۇ كۆڭۈل بۆلىدىغان ئورۇنغا ئۆتتى. Gemini قاتارلىق مودېللار DeepMind بىلەن Google نىڭ باشقا AI گۇرۇپپىلىرىنىڭ بىرلىكتە ئىشلىشى نەتىجىسىدە داۋاملىق چىقىدۇ.
ئۇ نېمە ئىستەيدۇ؟
1. ئەقىلنى ھەل قىلىش، ئاندىن باشقا ھەممە ئىشنى
Hassabis نىڭ داڭلىق جۈملىسى: «ئەقىلنى ھەل قىلىپ، ئاندىن باشقا ھەممە ئىشنى ھەل قىلىش» (solve intelligence, then use it to solve everything else). بۇ ئۇنىڭ DeepMind نى قۇرغان ۋاقتىدىن بۇيانقى مەقسىتى: ئومۇمىي سۈنئىي ئىدراك (AGI) نى قۇرۇش، ئاندىن ئۇنى ئىلىم، داۋالاش ۋە باشقا چوڭ مەسىلىلەرگە ئىشلىتىش.
2. ئىلىم-پەن ۋە ساغلاملىق ئۈچۈن AI
AlphaFold ۋە Isomorphic Labs بۇ مەقسەتنىڭ ئەمەلىي يۈزى. ئۇ سۈنئىي ئىدراكنى پەقەت پاراڭ بوتى ياكى ئىزدەش قورالى ئەمەس، بەلكى يېڭى دورا، يېڭى ماتېرىيال ۋە يېڭى ئىلىم بايقاشلىرىنى تېزلىتىدىغان قورال دەپ كۆرىدۇ. نوبېل مۇكاپاتى بۇ يۆنىلىشنىڭ ئىلمىي قىممىتىنى ئېتىراپ قىلدى.
3. ئېھتىياتچان تەرەققىيات — توختىتىش ئەمەس
Hassabis CAIS نىڭ يوقىلىش خەتىرى باياناتىنى ئىمزالىغان — يەنى كۈچلۈك سۈنئىي ئىدراكنىڭ ئىنسانىيەتكە يوقىلىش خەتىرى ئېلىپ كېلىشى مۇمكىنلىكىنى ئېتىراپ قىلغان. شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئۇ يەرشارىۋى «توختىتىش» (pause) نىڭ ئىجرا قىلىش تەس ئىكەنلىكىنى ئېيتىدۇ: ھەممە دۆلەت ۋە شىركەت ماقۇل بولمىسا، بىر تەرەپ توختىسا باشقا تەرەپ داۋاملىق ئىلگىرىلەيدۇ. ئۇنىڭ پوزىتسىيەسى: تەرەققىياتنى داۋاملاشتۇرۇش، ئەمما بىخەتەرلىك ۋە ئىلىم يۆنىلىشىنى ئۇنتۇماسلىق.
تەنقىد ۋە سوئاللار
چوڭ شىركەت ئىچىدە بىخەتەرلىك: DeepMind Google / Alphabet ئىچىدە؛ تەنقىدچىلەر چوڭ شىركەتنىڭ سودا بېسىمى بىلەن ئىلمىي ئېھتىياتنىڭ توقۇنۇشۇشى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
ھەربىي ۋە نازارەت خەتىرى: كۈچلۈك AI نىڭ ھەربىي ياكى ئاممىۋى نازارەت ئۈچۈن ئىشلىتىلىش ئېھتىماللىقى — Hassabis ئىلىم-پەن يۆنىلىشىنى تەكىتلەيدۇ، ئەمما بۇ سوئال پۈتۈن ساھەگە تەسىر قىلىدۇ.
«ھەممە ئىشنى ھەل قىلىش» جۈملىسى: بەزىلەر بۇنى بەك چوڭ ۋەدە دەپ كۆرىدۇ؛ AlphaFold نەتىجىسى كۈچلۈك بولسىمۇ، AGI تېخى كەلگەن ئەمەس.
رول ئۆزگىرىشى: 2026-يىلى كۈندىلىك CEO لىقتىن چىقىش بەزىلەرگە «تەسىر كۈچى ئازىيىدۇ» دېگەن سوئالنى ئېلىپ كەلدى؛ باشقىلار بۇنى Alphabet مىقياسىدا تېخىمۇ كەڭ تەسىر دەپ چۈشىنىدۇ.
ئاددىي ئىشلەتكۈچىلەر ئۈچۈن مەنىسى
ئەگەر سىز Gemini، Google Search دىكى AI خۇلاسە ياكى AlphaFold ساندانىنى ئىشلەتسىڭىز، Hassabis ۋە DeepMind نىڭ تەسىرىنى كۆرەلەيسىز. ئۇلارنىڭ مەھسۇلاتلىرى OpenAI ياكى Anthropic نىڭ پاراڭ مودېللىرىدىن پەرقلىق يول بىلەن كەلگەن: ئويۇن ۋە ئىلىم-پەن تەتقىقاتىدىن باشلاپ، ئاندىن كەڭ ئىشلەتكۈچىگە يېتىش. Gemini نى قانداق ئىشلىتىش ھەققىدە تۆۋەندىكى قوللانمىمىزنى ئوقۇڭ.
ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن
Hassabis نىڭ ھېكايىسىدە ئۇيغۇر قېرىنداشلار ئۈچۈن ئىككى ساۋاق بار. بىرىنچى: ئۇ شاھمات، ئويۇن دىزاينى ۋە نېرۋا ئىلمىدىن سۈنئىي ئىدراكقا كەلگەن — يەنى بىرلا يول يوق. ماتېماتىكا، بىئولوگىيە، كومپيۇتېر ياكى ئويۇن قىزىقىشى بولغان ياشلىرىمىز ئۈچۈن AI نىڭ ئىشىكى ئوچۇق؛ مۇھىمى چوڭقۇر ئۆگىنىش ۋە مەسىلە ھەل قىلىش.
ئىككىنچى: ئۇنىڭ ئەڭ چوڭ تۆھپىسىنىڭ بىرى — AlphaFold نەتىجىسىنى دۇنيا بويىچە تەتقىقاتچىلارغا ئېچىۋېتىش. ئۇيغۇر تىلى ۋە باشقا تۆۋەن مەنبەلىك تىل / ساھەلەردە AI نىڭ پايدىسىنى كەڭ تارقىتىش، ئېچىۋېتىلگەن بىلىم ۋە قوراللارغا باغلىق. شۇڭا ئىلىم-پەن يۆنىلىشىدىكى AI نى ئۆز تىلىمىزدا چۈشىنىش ۋە ئىشلىتىش بىز ئۈچۈن ئالاھىدە قىممەتلىك.
ئېسىڭىزدە بولسۇن
Demis Hassabis — شاھمات ۋە ئويۇن دىزاينىدىن نېرۋا ئىلمىگە، ئاندىن DeepMind، AlphaGo، AlphaFold ۋە نوبېل مۇكاپاتىغا يېتىپ كەلگەن ئالىم. ئۇنىڭ مەقسىتى: ئەقىلنى ھەل قىلىپ، ئۇنى ئىلىم-پەن ۋە ساغلاملىققا ئىشلىتىش؛ AGI غا يېتىش، ئەمما يەرشارىۋى توختىتىشنىڭ قىيىنلىقىنى ئېتىراپ قىلىپ ئېھتىياتچان داۋاملاشتۇرۇش. 2026-يىلى ئۇ Alphabet نىڭ باش ئالىمى بولۇپ، كۈندىلىك باشقۇرۇشتىن ئىستراتېگىيە ۋە ئىلىم يۆنىلىشىگە يۆتكەلدى. يۈرۈشلۈك ماقالىنىڭ ئالدىنقى قىسىملىرىدا Jensen Huang، Sam Altman ۋە Dario Amodei نى تونۇشتۇرغانىدۇق — ھەر بىرىنىڭ مەقسىتى پەرقلىق، ئەمما ھەممىسى سۈنئىي ئىدراكنىڭ كەلگۈسىنى شەكىللەندۈرۈۋاتىدۇ.
مەنبە: NobelPrize.org — Demis Hassabis factsمەنبە: DeepMind — Demis Hassabis and John Jumper awarded Nobel Prize in Chemistryمەنبە: Google Blog — A next chapter for AI momentumمەنبە: Reuters — Google shakes up AI leadership as DeepMind chief shifts roleمەنبە: The Guardian — Big shake-up in Google's AI team as DeepMind chief executive steps downمەنبە: Google Blog — Demis Hassabis author pageمەنبە: The Guardian — Demis Hassabis: from video game designer to Nobel prize winnerمەنبە: Wikipedia — Demis HassabisDario Amodei ۋە Anthropic — AI نىڭ خەتىرىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟Sam Altman ۋە OpenAI — ChatGPT نىڭ ئارقىسىدىكى ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟Jensen Huang ۋە NVIDIA — AI دەۋرىنىڭ ماتورىنى ياسىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟Google Gemini — ئۇيغۇرچە تولۇق قوللانماAI بىخەتەرلىك ۋە Alignment — ئۇيغۇرچە قوللانما