ChatGPT نىڭ ئەڭ كۈچلۈك رىقابەتچىسى Claude نى ياسىغان Anthropic شىركىتى 2026-يىلى ماي ئېيىدا 965 مىليارد دوللارلىق قىممەتكە يېتىپ، OpenAI دىنمۇ ئېشىپ كەتتى. بۇ شىركەتنىڭ CEO سى — Dario Amodei (داريو ئامودېي). ئۇ AI نىڭ خەتىرى ھەققىدە ئەڭ ئوچۇق ئاگاھلاندۇرۇش بېرىدىغان، شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئەڭ كۈچلۈك AI لارنىڭ بىرىنى ياساۋاتقان رەھبەر.
Dario Amodei ۋە Anthropic — AI نىڭ خەتىرىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟
بۇ ماقالە «AI رەھبەرلىرى» يۈرۈشلۈك ماقالىلىرىنىڭ ئۈچىنچىسى (بىرىنچىسى Jensen Huang، ئىككىنچىسى Sam Altman ھەققىدە ئىدى). ھەر بىر ماقالىدە بىر رەھبەرنىڭ كىملىكى، ھايات يولى، مەقسىتى ۋە AI نى قەيەرگە ئېلىپ بارماقچى ئىكەنلىكىنى ئاددىي ئۇيغۇرچە چۈشەندۈرىمىز. ئۇچۇرلار Anthropic نىڭ رەسمىي بېتى، Amodei نىڭ ئۆز ماقالىلىرى ۋە ئىشەنچلىك خەۋەر مەنبەلىرىگە تايىنىدۇ؛ 2026-يىلى نويابىر بېشىدىكى ھالەت.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
| تۈر | ئۇچۇر |
|---|---|
| ئىسمى | Dario Gabriele Amodei (داريو ئامودېي) |
| تۇغۇلغان | 1983-يىلى 13-يانۋار، San Francisco، ئامېرىكا |
| مائارىپ | Stanford دا فىزىكا بويىچە باكالاۋر؛ Princeton دا بىئوفىزىكا بويىچە دوكتور (PhD) |
| ۋەزىپىسى | Anthropic نىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى ۋە CEO سى (2021-يىلدىن بۇيان) |
| ئىلگىرىكى ۋەزىپىسى | OpenAI دا تەتقىقات مۇئاۋىن پرېزىدېنتى؛ ئۇنىڭدىن بۇرۇن Baidu ۋە Google Brain |
| مۇكاپاتلار | Time ژۇرنىلىنىڭ «ئەڭ تەسىرلىك 100 ئادەم» تىزىملىكى (2025 ۋە 2026) |
بالىلىق ۋە ئىلىم يولى
Dario Amodei 1983-يىلى San Francisco دا تۇغۇلۇپ، شۇ يەردە چوڭ بولغان. دادىسى Riccardo ئىتالىيەلىك تېرە ھۈنەرۋەنى، ئانىسى Elena Engel كۈتۈپخانا تۈرلىرىنىڭ باشقۇرغۇچىسى ئىدى. سىڭلىسى Daniela ئۇنىڭدىن تۆت ياش كىچىك. 2000-يىلى ئۇ ئامېرىكا فىزىكا ئولىمپىيادا كوماندىسىنىڭ ئەزاسى بولغان.
ئۇ Caltech تا ئوقۇشنى باشلاپ، كېيىن Stanford قا يۆتكىلىپ فىزىكا بويىچە باكالاۋرلۇق ئالىدۇ. ئاندىن Princeton ئۇنىۋېرسىتېتىدا نېرۋا تورلىرىنىڭ ئېلېكتر ھەرىكىتىنى تەتقىق قىلىپ، 2011-يىلى بىئوفىزىكا بويىچە دوكتورلۇق ئۇنۋانى ئالىدۇ. ئۇ دادىسىنىڭ كېسەل سەۋەبىدىن ۋاپات بولغانلىقىنى، ئۇ كېسەلنىڭ بىر قانچە يىلدىن كېيىن داۋالىنىدىغان بولغانلىقىنى يازغان — بۇ ئۇنىڭ «AI كېسەللىكلەرنى داۋالىيالايدۇ» دېگەن ئىشەنچىنىڭ شەخسىي يىلتىزى.
Baidu، Google ۋە OpenAI
2014–2015-يىللىرى ئۇ Baidu دا، ئاندىن Google Brain دا ماشىنا ئۆگىنىشى بويىچە ئىشلەيدۇ. 2016-يىلى OpenAI غا كىرىپ، تەتقىقات مۇئاۋىن پرېزىدېنتى بولىدۇ. ئۇ GPT-2، GPT-3 ۋە RLHF (ئىنسانلارنىڭ باھاسى ئارقىلىق كۈچلەندۈرۈپ ئۆگىتىش) نى تەرەققىي قىلدۇرۇشقا قاتناشقان. RLHF بۈگۈنكى ChatGPT ۋە Claude غا ئوخشاش پاراڭ AI لىرىنى ياساشتىكى ئاساسلىق ئۇسۇللارنىڭ بىرى.
Anthropic: بىخەتەرلىكنى مەركەز قىلغان شىركەت
2021-يىلى Dario ۋە سىڭلىسى Daniela Amodei، OpenAI نىڭ يەنە بەش يۇقىرى دەرىجىلىك خادىمى (Jared Kaplan ۋە Chris Olah قاتارلىقلار) بىلەن بىللە OpenAI دىن ئايرىلىپ Anthropic نى قۇرىدۇ. ئۇلار OpenAI نىڭ يۆنىلىشى بىلەن پىكىر ئوخشىماسلىقى سەۋەبىدىن ئايرىلغان. Daniela ھازىر شىركەتنىڭ پرېزىدېنتى. Anthropic نىڭ مەشھۇر مەھسۇلاتى — Claude مودېللىرى.
قىزىقارلىق بىر ئىش: 2023-يىلى نويابىر Sam Altman ئىشتىن بوشىتىلغاندا، OpenAI مۇدىرىيىتى Amodei غا Altman نىڭ ئورنىنى ئېلىشنى ۋە ئىككى شىركەتنى بىرلەشتۈرۈشنى تەكلىپ قىلغان. Amodei ھەر ئىككىسىنى رەت قىلغان.
بۈگۈنكى Anthropic: رەقەملەر
قىممىتى: 2026-يىلى 28-ماي Anthropic 65 مىليارد دوللارلىق Series H مەبلىغىنى توپلاپ، قىممىتى (مەبلەغدىن كېيىن) 965 مىليارد دوللارغا يەتتى. فېۋرالدا بۇ رەقەم 380 مىليارد دوللار ئىدى.
كىرىم: Anthropic نىڭ ئېيتىشىچە، يىللىق كىرىم سۈرئىتى (run-rate) 2026-يىلى مايدا 47 مىليارد دوللاردىن ئاشقان؛ Reuters نىڭ خەۋىرىچە، ئىيۇل ئاخىرىدا 65 مىليارد دوللاردىن ئاشقان. 2025-يىلى ئاخىرىدا ئۇ تەخمىنەن 9 مىليارد دوللار ئىدى.
ھېسابلاش كۈچى: Amazon بىلەن 5 گىگاۋاتقىچە، Google ۋە Broadcom بىلەن 5 گىگاۋاتلىق TPU كېلىشىمى ئىمزالانغان. Claude — AWS، Google Cloud ۋە Microsoft Azure دىن ئىبارەت ئۈچ چوڭ بۇلۇت سۇپىسىنىڭ ھەممىسىدە بار تۇنجى ئالدىنقى قاتار مودېل.
پاي بازىرى: 2026-يىلى 26-ئۆكتەبىر Anthropic پاي بازىرىغا چىقىش (IPO) ھۆججىتىنى تاپشۇردى. AP نىڭ خەۋىرىچە، بۇ تارىختىكى ئەڭ چوڭ IPO بولۇشى مۇمكىن، ۋە نويابىر ئېيىدا Wall Street قا چىقىش پىلانلانغان.
خەير-ساخاۋەت: CNBC نىڭ خەۋىرىچە، IPO ھۆججىتىدە شىركەتنىڭ ھەر بىر قۇرغۇچىسى ئۆزىنىڭ Anthropic پايلىرىنىڭ 80% ىنى خەير-ساخاۋەتكە ئاتاشقا ۋەدە بەرگەنلىكى ئاشكارىلاندى.
ئۇ نېمە ئىستەيدۇ؟ تۆت چوڭ مەقسەت
1. بىخەتەرلىكتە «يۇقىرىغا مۇسابىقە»
Amodei نىڭ ئاساسىي ئىدىيىسى: AI نى ياسىماسلىق ئىنسانىيەتنى ئۇنىڭ پايدىسىدىن مەھرۇم قىلىدۇ ياكى AI نى مۇستەبىت كۈچلەرنىڭ قولىغا تاشلاپ قويىدۇ؛ ئەمما ئۇنى بەك تېز ياساش ئەخمەقلىق. شۇڭا ئۇ «ئوتتۇرا يول» نى تاللىغان: ئېھتىياتچان ياساپمۇ تىجارەتتە مۇۋەپپەقىيەت قازانغىلى بولىدىغانلىقىنى كۆرسىتىش، ۋە شىركەتلەرنى بىخەتەرلىكتە مۇسابىقىلەشتۈرۈش — ئۇ بۇنى «يۇقىرىغا مۇسابىقە» (race to the top) دەپ ئاتايدۇ.
2. كېسەللىكلەرنى داۋالاش ۋە ئىلىم-پەننى تېزلىتىش
2024-يىلى ئۆكتەبىردە ئۇ «Machines of Loving Grace» ناملىق ئۇزۇن ماقالىسىدە AI نىڭ ئىنسانلارنىڭ ھاياتىنى قانچىلىك ياخشىلىيالايدىغانلىقىنى تەسۋىرلىگەن. ئۇنىڭ ئىبارىسى بىلەن، كەلگۈسىدە «سانلىق مەلۇمات مەركىزىدىكى داھىيلار دۆلىتى» — مىليونلىغان ئەقىللىق AI نۇسخىسى — بىئولوگىيە ۋە تىبابەتتىكى 50–100 يىللىق ئىلگىرىلەشنى 5–10 يىلغا قىسقارتىشى مۇمكىن. 2026-يىلى سېنتەبىردە ئۇ يەنە: «AI كېيىنكى 5–10 يىلدا كۆپ قىسىم ئېغىر كېسەللىكلەرنى داۋالىيالايدۇ دەپ ئىشىنىمەن» دەپ يازغان.
3. دېموكراتىك دۆلەتلەرنىڭ ئالدىدا تۇرۇشى
Amodei دېموكراتىك دۆلەتلەرنىڭ AI دا ئالدىدا تۇرۇشى كېرەكلىكىنى، بولمىسا AI نىڭ مۇستەبىت ھۆكۈمەتلەرگە بۇرۇن كۆرۈلمىگەن نازارەت، ئاپتوماتىك قورال ۋە تەشۋىقات ئىمكانىيىتى بېرىدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ. ئۇ بۇ جەھەتتە خىتاي كومپارتىيەسىنى ئەڭ چوڭ تەھدىت دەپ ئاتىغان ۋە ئىلغار چىپلارنى ئېكسپورت قىلىشنى چەكلەشنى قوللايدۇ.
ئەمما ئۇ بۇ پرىنسىپنى ئامېرىكا ھۆكۈمىتىگىمۇ قوللانغان: 2026-يىلى فېۋرالدا ئۇ Pentagon نىڭ تەلىپىگە قارىماي، Claude نى ئامېرىكا ئىچىدە ئاممىۋى نازارەت ۋە تولۇق ئاپتوماتىك قوراللار ئۈچۈن ئىشلىتىشنى چەكلەيدىغان شەرتنى ئېلىپ تاشلاشنى رەت قىلغان. بۇنىڭ بىلەن ھۆكۈمەت Anthropic نى «تەمىنلەش زەنجىرى خەتىرى» دەپ بەلگىلەپ، ئورگانلارنىڭ Claude نى ئىشلىتىشىنى توختاتقان. 2026-يىلى 26-مارت بىر فېدېراتسىيە سوتچىسى بۇ ھەرىكەتنى ۋاقىتلىق توختىتىش بۇيرۇقى چىقارغان.
4. تەرەققىيات سۈرئىتىنى تەڭشەش
2026-يىلى سېنتەبىردە Amodei «We Must Pace the Frontier» (ئالدىنقى سەپنىڭ سۈرئىتىنى تەڭشىشىمىز كېرەك) ناملىق ماقالىسىدە: «AI مودېللىرىنىڭ ئىقتىدارىنى ياخشىلاش سۈرئىتىنى ئاستىلىتىشىمىز كېرەك» دەپ يازدى. ئۇنىڭ دېيىشىچە، بۇ مودېل تەرەققىياتىنى توختىتىش ئەمەس، بەلكى شىركەتلەرگە مودېللىرىنى بىخەتەر قىلىشقا يېتەرلىك ۋاقىت بېرىش ۋە سىرتقى تەكشۈرگۈچىلەرنىڭ بۇنى دەلىللىشىگە ئىمكان يارىتىش.
ئۇنىڭ ئۈچ قەدەملىك پىلانى: (1) مۇستەقىل سىرتقى تەكشۈرگۈچىلەرگە شىركەت ئىچىدە دائىمىي ئىشلەش ھوقۇقى بېرىش — Anthropic بۇنى ئۆزى باشلىدى؛ (2) دېموكراتىك دۆلەتلەردىكى شىركەتلەرنىڭ ئورتاق بىخەتەرلىك ئۆلچىمى؛ (3) دۇنيا مىقياسىدىكى كېلىشىملەر، جۈملىدىن AI نىڭ ئۆزىنى ئۆزى ياخشىلاش سۈرئىتىگە چەك قويۇش.
خەتەرلەر ھەققىدىكى قاراشلىرى
ئېھتىماللىق: Amodei AI سەۋەبىدىن ئاپەتلىك زىيان كېلىپ چىقىش ئېھتىماللىقىنى 10–25% دەپ مۆلچەرلىگەن.
«تېخنىكىنىڭ ئۆسمۈرلۈك دەۋرى»: 2026-يىلى يانۋاردا ئېلان قىلغان بۇ ماقالىسىدە ئۇ AI نىڭ ئىنسانلارنىڭ نىيىتىگە ماس كەلمەيدىغان مەقسەتلەرگە ئېرىشىشى ۋە مەخسۇس بىلىمى يوق ئادەملەرنىڭ AI ياردىمىدە بىئولوگىيەلىك قورال ياساش خەتىرىدىن ئاگاھلاندۇرغان.
ئىقتىسادىي زەربە: ئۇ AI سەۋەبىدىن خىزمىتىدىن ئايرىلىدىغان ئىشچى ۋە ئائىلىلەرنى قوللاش باي كىشىلەرنىڭ مەجبۇرىيىتى ئىكەنلىكىنى يازغان.
تەنقىد ۋە سوئاللار
سۆز بىلەن ھەرىكەت: Washington Post نىڭ خەۋىرىچە، Amodei سۈرئەتنى ئاستىلىتىشقا چاقىرغاندىن ئالتە ھەپتە كېيىن، شىركەتلەرنىڭ ئاستىلىغانلىقىغا ئانچە بەلگە كۆرۈلمىگەن؛ Anthropic مەبلەغ سالغۇچىلارغا تېز كېڭىيىش پىلانىنى كۆرسەتكەن.
پايدا بېسىمى: ترىللىيون دوللارلىق IPO غا تەييارلىنىۋاتقان شىركەت ئۈچۈن بىخەتەرلىك ۋەدىلىرىنى ساقلاپ قېلىش ئاسان ئەمەس — تەنقىدچىلەر بۇ زىددىيەتكە دىققەت قىلىدۇ.
ھۆكۈمەت بىلەن توقۇنۇش: Anthropic نىڭ IPO ھۆججىتىدە شىركەتنىڭ ئوچۇق بىخەتەرلىك پوزىتسىيەسى سەۋەبىدىن ھۆكۈمەتنىڭ بېسىمىغا ئۇچرىشى مۇمكىنلىكى خەتەر سۈپىتىدە كۆرسىتىلگەن.
«قورقۇتۇش» ئەيىبلىشى: بەزىلەر Anthropic نى خەتەرنى ئاشۇرۇپ سۆزلەپ، ئۆزىگە پايدىلىق قانۇن-تۈزۈم چىقارتماقچى دەپ ئەيىبلەيدۇ؛ Amodei بۇ ئەيىبلەشلەرنى ئۆزى تىلغا ئېلىپ، رەت قىلغان.
ئاددىي ئىشلەتكۈچىلەر ئۈچۈن مەنىسى
ئەگەر سىز Claude نى ئىشلەتسىڭىز، Amodei نىڭ قاراشلىرىنىڭ تەسىرىنى كۆرەلەيسىز: Claude خەتەرلىك تەلەپلەرنى رەت قىلىدۇ، Anthropic مودېللىرىنىڭ بىخەتەرلىك سىناق نەتىجىلىرىنى ئېلان قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، «ئاستىلىتىش» چاقىرىقى ئەمەلدە قانچىلىك ئىجرا قىلىنىدۇ — بۇنى ۋاقىت كۆرسىتىدۇ. Claude نى قانداق ئىشلىتىش ھەققىدە تۆۋەندىكى قوللانمىمىزنى ئوقۇڭ.
ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن
Amodei نىڭ ھېكايىسىدە ئۇيغۇر قېرىنداشلار ئۈچۈن ئىككى ساۋاق بار. بىرىنچى: ئۇ AI غا بىئوفىزىكا ۋە نېرۋا ئىلمىدىن كەلگەن — يەنى ئاساسلىق ئىلىمدە چوڭقۇر بىلىم ھازىرلاش، يېڭى ساھەگە ئۆتكەندىمۇ ئەڭ چوڭ كۈچ بولىدۇ. فىزىكا، بىئولوگىيە ياكى ماتېماتىكا ئوقۇۋاتقان ياشلىرىمىز ئۈچۈن AI نىڭ ئىشىكى ئوچۇق.
ئىككىنچى: ئۇ AI نىڭ ئاممىۋى نازارەت ئۈچۈن ئىشلىتىلىشىگە قارشى تۇرۇپ، بۇ سەۋەبتىن ئۆز ھۆكۈمىتى بىلەن توقۇنۇشقا تەييار بولغان. AI ئارقىلىق نازارەت قىلىشنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى ئۇيغۇرلار ياخشى بىلىدۇ. شۇڭا AI بىخەتەرلىكى ۋە ئادىللىقى ھەققىدىكى مۇنازىرىلەرنى ئۆز تىلىمىزدا چۈشىنىش ۋە بۇ مۇنازىرىلەرگە قاتنىشىش — بىز ئۈچۈن ئالاھىدە مۇھىم.
ئېسىڭىزدە بولسۇن
Dario Amodei — فىزىكىدىن AI غا كەلگەن، GPT-3 نى ياساشقا قاتناشقان، ئاندىن بىخەتەرلىكنى مەركەز قىلىپ Anthropic نى قۇرغان ئالىم. ئۇنىڭ مەقسىتى: AI ئارقىلىق كېسەللىكلەرنى داۋالاش ۋە دۇنيانى باي قىلىش، ئەمما بۇنى ئېھتىياتچانلىق بىلەن، سۈرئەتنى تەڭشەپ قىلىش. ئۇنىڭ شىركىتى تارىختىكى ئەڭ چوڭ IPO غا تەييارلىنىۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە، «بىخەتەرلىك بىلەن پايدىنى بىرلىكتە ساقلىغىلى بولامدۇ؟» دېگەن سوئال تېخى جاۋابسىز. يۈرۈشلۈك ماقالىنىڭ كېيىنكى قىسمىدا Google DeepMind نىڭ رەھبىرى Demis Hassabis نى تونۇشتۇرىمىز.
مەنبە: Wikipedia — Dario Amodeiمەنبە: Anthropic — Anthropic raises $65B in Series H funding at $965B post-money valuationمەنبە: Reuters — Anthropic's valuation surges to $965 billion, surpassing OpenAIمەنبە: Reuters — Anthropic revenue run rate tops $65 billionمەنبە: Dario Amodei — Machines of Loving Graceمەنبە: Dario Amodei — We Must Pace the Frontierمەنبە: AP News — Anthropic files for an IPO that could top SpaceX's record debutمەنبە: CNBC — Anthropic CEO Dario Amodei charts new direction for tech philanthropyمەنبە: The Washington Post — Anthropic and other AI firms agreed to slow down AI. It didn't happen.Sam Altman ۋە OpenAI — ChatGPT نىڭ ئارقىسىدىكى ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟Jensen Huang ۋە NVIDIA — AI دەۋرىنىڭ ماتورىنى ياسىغان ئادەم نېمە ئىستەيدۇ؟Anthropic & Claude — ئۇيغۇرچە تولۇق قوللانماAI بىلەن پاراڭ ۋە شەخسىي مەخپىيەتلىك — يازغانلىرىڭىز نەگە بارىدۇ؟ئۇيغۇر تىلى ۋە AI — تۆۋەن مەنبەلىك تىل مەسىلىسى