AI3 مىنۇتلۇق ئوقۇش

Anthropic ماتېماتىكى: Claude بىلەن رىمان پەرىزىنى ئىسپاتلىدۇق

Anthropic دا ئىشلەيدىغان ماتېماتىك Levent Alpöge 20-نويابىر كۈنى Claude بىلەن بىرلىكتە ماتېماتىكىدىكى ئەڭ مەشھۇر يېشىلمىگەن مەسىلە — رىمان پەرىزىنىڭ ئىسپاتىنى تاپقانلىقىنى ئېلان قىلدى. Lean دىكى ئىسپاتنى مۇستەقىل ئالىملار تەكشۈرۈۋاتىدۇ. بۇ خەۋەردە يەنە Signal، OpenAI ۋە Google نىڭ يېڭىلىقلىرى قىسقىچە تونۇشتۇرۇلىدۇ.

ئىدراك خەۋەرلىرى8 مەنبەگە ئاساسلانغان

Claude مودېللىرىنى ياسىغان Anthropic شىركىتىدە ئىشلەيدىغان ماتېماتىك Levent Alpöge ئامېرىكا ۋاقتى بويىچە 20-نويابىر كۈنى ئۆز تور بېكىتىدە قىسقا بىر ھۆججەت ئېلان قىلىپ، Claude بىلەن بىرلىكتە رىمان پەرىزى (Riemann Hypothesis) نىڭ ئىسپاتىنى تاپقانلىقىنى جاكارلىدى. ئۇ ھۆججەتتە: «Claude بىلەن ئىشلەپ، رىمان پەرىزىنىڭ ئىسپاتىنى تاپتىم دەپ ئىشىنىمەن» دەپ يازدى. Alpöge نىڭ ئېيتىشىچە، بۇ ئۇسۇل تېخىمۇ كەڭ بولغان ئومۇملاشقان رىمان پەرىزى (GRH) نىمۇ ھەل قىلىدۇ، ھەمدە ئىسپات Lean ئىسپات تەكشۈرۈش تىلىدا تولۇق رەسمىيلەشتۈرۈلگەن (formalized).

رىمان پەرىزى دېگەن نېمە؟

بۇ مەسىلىنى نېمىس ماتېماتىكى Bernhard Riemann 1859-يىلى ئوتتۇرىغا قويغان. ئۇ رىمان زېتا فۇنكسىيەسى (ζ) نىڭ نۆل نۇقتىلىرىغا مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، ئاددىي سانلار (prime numbers) نىڭ سانلار ئىچىدە قانداق تارقالغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ. پەرەزگە كۆرە، ئاددىي ھالەتلەردىن باشقا بارلىق نۆل نۇقتىلارنىڭ ھەقىقىي قىسمى 1/2 گە تەڭ. نۇرغۇن ماتېماتىكلار بۇنى ماتېماتىكىدىكى ئەڭ مۇھىم يېشىلمىگەن مەسىلە دەپ قارايدۇ.

Lean دا تەكشۈرۈش

Alpöge ئادەم ئوقۇيالايدىغان تولۇق ماقالە ئەمەس، پەقەت Lean كودىنى ئېلان قىلدى. ئۇ ئىسپاتنىڭ ھازىرچە ئىنتايىن ئۇزۇن ئىكەنلىكىنى، كېيىن ئۇنى چۈشىنىپ، ئاددىيلاشتۇرۇپ، توغرا يېزىپ چىقىدىغانلىقىنى ئېيتتى.

MIT ماتېماتىكى Andrew Sutherland نىڭ تەكشۈرۈش بېتىگە كۆرە (21-نويابىر، توكيو ۋاقتى 18:30 دىكى ئەھۋال):

  • لايىھەنىڭ 175,187 مودۇلى خاتالىقسىز كومپىلياتسىيە قىلىنغان.
  • ئىسپات پەقەت Lean دىكى ئۈچ ئاساسىي (standard) ئاكسىيومغىلا تايىنىدۇ، قوشۇمچە ئاكسىيوم يوق.
  • مۇستەقىل يېزىلغان ئىككى تەكشۈرگۈچ يادرو (kernel)، يەنى nanoda ۋە con-leche، تولۇق ئىسپاتنى قوبۇل قىلغان.
  • ئىسپاتلانغان تېئورېما Mathlib كۈتۈپخانىسىدىكى رەسمىي RiemannHypothesis تەبىرى بىلەن ماس كېلىدىغانلىقى تەكشۈرۈلگەن؛ ئەمما lake comparator نىڭ تولۇق ئىجراسى تېخى تاماملانمىغان.

Sutherland Scientific American غا: «راستىنى ئېيتسام، بۇ يەردە بىرەر گۇمانلىق ئىش بولۇش ئېھتىمالى تەخمىنەن نۆل» دېدى.

مۇتەخەسسىسلەرنىڭ ئىنكاسى

Fields مۇكاپاتى ساھىبى James Maynard Nature غا: «ئەگەر بۇ تولۇق توغرا چىقسا، ماتېماتىكىدا تارىخىي بىر مۇساپە بولىدۇ» دېدى. يەنە بىر تەرەپتىن، ماتېماتىك Andrew Granville ئېلان قىلىنغان ھۆججەتنى «قالايمىقان» دەپ تەنقىدلەپ، Anthropic نىڭ IPO سىدىن بىر قانچە كۈن كېيىن ئېلان قىلىنغانلىقىغا دىققەت تارتتى. Alpöge بولسا ھۆججىتىدە ۋاقىتقا ئائىت «شۈبھىلىك قاراش» نىڭ توغرا ئەمەسلىكىنى يازغان. ماتېماتىكلار جەمئىيىتىنىڭ ئىسپاتنى چۈشىنىشى ۋە تولۇق باھالىشى تېخى ئالدىدا.

يېقىن كۈنلەردىكى باشقا يېڭىلىقلار

  1. Signal مەشغۇلات سىستېمىسىدىكى سۈنئىي ئىدراك ۋاكالەتچىلىرىنى توستى. Signal 20-نويابىر كۈنى iOS 27 دە ئەپ ئىچىدە ئېكران رەسىمى (screenshot) ئېلىشنى سۈكۈتتىكى ھالەتتە چەكلەيدىغانلىقىنى، Android دا بولسا بىرەر سۈنئىي ئىدراك ياردەمچىسى ئېكراننى ئوقۇماقچى بولغاندا «Screen security» تەڭشىكىنى ئۆزلۈكىدىن ئاچىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى. مەقسەت — Siri AI ۋە Gemini قاتارلىق ۋاكالەتچىلەرنىڭ شەخسىي سۆھبەتلەرنى ئوقۇۋېلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش. ئىشلەتكۈچىلەر بۇ قوغداشنى تەڭشەكتىن تاقىيالايدۇ. Signal نىڭ ئېيتىشىچە، macOS دا بۇنى قىلىش ھازىرچە مۇمكىن ئەمەس؛ ئۇ Apple، Google ۋە Microsoft نى ئەپلەرنىڭ سۈنئىي ئىدراك سانلىق مەلۇمات زىيارىتىدىن چېكىنىش قورالى بىلەن تەمىنلەشكە چاقىردى.
  2. OpenAI مودېل «كۆچۈرۈش» ھۇجۇملىرىغا قارشى تۇردى. OpenAI 20-نويابىر كۈنى رۇخسەتسىز «تەقلىد قىلىپ ئۆگىنىش» (adversarial distillation) غا قارشى تەدبىرلىرىنى ئېلان قىلدى. ھۇجۇمچىلار بىر مودېلنىڭ جاۋابلىرى ۋە ئويلىنىش جەريانى (chain-of-thought) ئارقىلىق بىخەتەرلىك قوغدىشى يوق يېڭى مودېل تەربىيىلىشى مۇمكىن. OpenAI نىڭ ئىچكى سىنىقىدا، ئويلىنىش جەريانىنى ئوغرىلاش ھۇجۇملىرىنىڭ ئوتتۇرىچە مۇۋەپپەقىيەت نىسبىتى GPT-6 Astra دىكى 54.0% تىن GPT-6.2 Astra دا 0.2% كە چۈشكەن.
  3. OpenAI: دورا تەتقىقاتى ئۈچۈن MedChemBench. OpenAI 20-نويابىر كۈنى دورا خىمىيەسى (medicinal chemistry) دىكى پىكىر يۈرگۈزۈش ئىقتىدارىنى ئۆلچەيدىغان MedChemBench نى تونۇشتۇردى. ئۇ 117 ماقالە ۋە پاتېنتتىن ئېلىنغان 99 مەسىلە ۋە 761 مولېكۇلا قۇرۇلمىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. xhigh تەڭشىكىدە GPT-6.2 Astra 84.5% نومۇر ئالغان. OpenAI بۇ نەتىجىنىڭ مودېللارنىڭ يېڭى دورا تاپالايدىغانلىقىنى كۆرسەتمەيدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى.
  4. Google ئالەمدىكى سۈنئىي ئىدراك مەركىزى ئۈچۈن Blue Origin نى تاللىدى. Google 19-نويابىر كۈنى Project Suncatcher تۈرىنىڭ تۇنجى ئېغىر يۈك قويۇپ بېرىشى ئۈچۈن Blue Origin بىلەن ھەمكارلىشىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى. 2029-يىلى بىرىنچى پەسىلدە New Glenn راكېتاسى ھەر بىرى تەخمىنەن بىر سانلىق مەلۇمات مەركىزى ئىشكاپى (rack) قۇۋۋىتىگە ئىگە سۈنئىي ھەمرالارنى قۇياش بىلەن ماس ئوربىتىغا (sun-synchronous orbit) چىقىرىدۇ. مەقسەت — ئالەمدىكى مول قۇياش ئېنېرگىيەسى بىلەن سۈنئىي ئىدراك ھېسابلاش ئىقتىدارىنى كېڭەيتىش.

ئومۇمەن، رىمان پەرىزىگە ئائىت بۇ دەۋا تولۇق ئىسپاتلانسا، سۈنئىي ئىدراكنىڭ ئىلىم-پەندىكى ئەڭ چوڭ نەتىجىلىرىنىڭ بىرى بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، Signal نىڭ قارارى ۋە OpenAI نىڭ قوغداش تەدبىرلىرى ۋاكالەتچىلەر كۈچەيگەنسېرى شەخسىي ئۇچۇر ۋە بىخەتەرلىك مەسىلىسىنىڭ تېخىمۇ مۇھىم بولۇۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

مەنبەلەر

  1. alpo.ge/remark.pdf
  2. math.mit.edu/~drew/grh/
  3. nature.com/articles/d41586-026-03812-7
  4. scientificamerican.com/article/the-ai-riemann-hypothesis-proof-is-almost-certainly-true-independent-mathematicians-attest/
  5. signal.org/blog/protecting-your-privacy/
  6. openai.com/index/combatting-adversarial-distillation/
  7. openai.com/index/introducing-medchembench/
  8. blog.google/innovation-and-ai/models-and-research/google-research/blue-origin-project-suncatcher-partnership/

بۇ خەۋەر سىزگە قانداق تەسىر بەردى؟

→ بارلىق خەۋەرلەر
  • AI

    Google Gemini ئەمدى Mac كومپيۇتېرىڭىزنى سىزنىڭ ئورنىڭىزدا ئىشلىتەلەيدۇ

    Google 19-نويابىر Mac ئۈچۈن Gemini ئەپىگە «كومپيۇتېر ئىشلىتىش» (computer use) ئىقتىدارىنى قوشتى. Gemini ئەمدى ئايرىم كۆزنەكتە Mac ئەپلىرى، يەرلىك ھۆججەتلەر ۋە تور بېكەتلەر ئارىسىدا چېكىش، يېزىش ۋە جەدۋەل تولدۇرۇشنى ئۆزى قىلىپ، كۆپ باسقۇچلۇق ۋەزىپىلەرنى تاماملايدۇ.

  • AI

    Anthropic تارىختىكى ئەڭ چوڭ IPO بىلەن 81.3 مىليارد دوللار توپلىدى

    Claude نى ياسىغان Anthropic 18-نويابىر كۈنى پاي چېكىنىڭ تۇنجى ئاممىۋى سېتىلىش (IPO) باھاسىنى ھەر پايغا 83 دوللار قىلىپ بېكىتىپ، 81.3 مىليارد دوللار توپلىدى. بۇ تارىختىكى ئەڭ چوڭ IPO بولۇپ، شىركەتنىڭ قىممىتى تەخمىنەن 1.5 تىرىليون دوللارغا يەتتى. بۇ خەۋەردە يەنە Gemini 4 Neon، Microsoft نىڭ يەتتە يېڭى MAI مودېلى، Google AI Studio دا Android ئەپ ياساش ۋە Genesis AI نىڭ 500 مىليون دوللارلىق مەبلىغى قىسقىچە تونۇشتۇرۇلىدۇ.

  • AI

    OpenAI ChatGPT Wallet نى ئېلان قىلدى: ۋاكالەتچىلەر سىز ئۈچۈن سېتىۋالالايدۇ

    OpenAI 13-نويابىر كۈنى ChatGPT Wallet نى ئېلان قىلدى: ChatGPT نىڭ سۈنئىي ئىدراك ۋاكالەتچىلىرى ئەمدى ئىشلەتكۈچىنىڭ ماقۇللىشى بىلەن، ھەقىقىي كارتا ئۇچۇرىنى كۆرمەي تۇرۇپ مال سېتىۋالالايدۇ. بۇ خەۋەردە يەنە llama.cpp 1.0، Google نىڭ Antigravity /teamwork نەتىجىلىرى، IBM نىڭ LLMON مودېللىرى ۋە LangChain نىڭ يېڭى مەبلىغى قىسقىچە تونۇشتۇرۇلىدۇ.